Neptunus op de Zierikzeese stadhuistoren

Maandag 17 maart 2025 keerde Neptunus weer terug op zijn vertrouwde plaats, bovenop de Zierikzeese stadhuistoren. Mannen zonder hoogtevrees brachten onze trouwe wachter in positie als windwijzer. Degenen die niet vrij zijn van hoogtevrees keken bewonderend toe en namen de pijntjes in de nek voor lief. Al eeuwen kijkt Neptunus op ons neer. Deze god van de zee uit de Romeinse mythologie symboliseert de verhouding van Zierikzee met het water. Als maritieme stad met een levendige koopvaardij en visserij was de keus voor Neptunus begrijpelijk. Met een haven vol mosselkotters en plezierjachten blijft de keus een goede.

Wanneer het beeld geplaatst werd, weten we niet. Het is niet onmogelijk dat dit gebeurde tegelijk met de bouw van het stadhuis en de toren in 1550-1554. Steevast met zijn drietand ophoog en een wapperende rok waait Neptunus, die van binnen hol is, met alle winden mee. Wanneer de zon schijnt, blinkt onze Neptunus op z’n mooist dankzij zijn gouden jas. Maar juist dat gaf wel eens zorgen want naar mate de tijd verstreek, ging Neptunus steeds minder blinken. Dat was aanleiding om hem af en toe naar beneden te brengen en opnieuw te vergulden. De afdalingen zijn gedocumenteerd vanaf 1677, daarna in 1708, 1726 en 1765. In dat laatste jaar kreeg Neptunus een nieuwe drietand. Ook het herstel van de toren werd aangegrepen om Neptunus weer te vergulden, zoals in 1805. Nieuwe afdalingen volgden in 1853 en 1885. In dat jaar bleek Neptunus niet goed te draaien en moest met smeer worden ingevet. Het jaar daarop, in 1886, werd een nieuwe bliksemafleider aangebracht ter vervanging van die uit 1853. Daartoe werden drie massieve platinapunten bovenop de drie tanden van de vork aangebracht. Ook het draaimechanisme werd voor de bliksemafleider aangepast. Toen het beeld in 1886 naar beneden werd gehaald, heeft onze Neptunus een bezoek gebracht aan de gemeenteraad. Bij die gelegenheid is hij voor de eerste keer van dichtbij gefotografeerd.

Opnieuw werd het beeld verguld in 1909 en 1931. In het laatstgenoemde jaar gebeurde dat door de Gebroeders Gudde. In hun werkplaats aan de Verrenieuwstraat liet Neptunus zich op zaterdag 28 november voor de terugplaatsing bewonderen. Langdurig, vanaf 1955, stond Neptunus onbeweeglijk en keek niet anders dan naar het noorden. Het was duidelijk dat het beeld vast zat en ook werd gevreesd voor de val ervan. In 1961 volgde dan eindelijk het naar beneden halen, dit keer in het kader van de restauratie van het stadhuis. De staat van Neptunus bleek zodanig dat een ingrijpend besluit werd genomen. Er werd een nieuw beeld gemaakt, een kopie van het bestaande dat verhuisde naar het museum. De beeldhouwer Peter de Jong uit Middelburg vervaardigde een houten mal, die vervolgens met koper werd belegd waarna de mal werd verwijderd. Daarna werd het beeld verguld. De drietand van het oude beeld werd herplaatst op het nieuwe. Dat alles gebeurde door de firma A. Jobse in Middelburg. Meester-koperslager C. Vinke legde er veel eer mee in. Op maandag 27 mei 1963 werd Neptunus de tweede op zijn hoge post geplaatst. De bol waarop Neptunus staat, bevat een inscriptie uit 1677 met de namen van de twee burgemeesters, twee thesauriers en hun secretaris. Die inscriptie werd bij deze gelegenheid aangevuld.

Nieuwe afdalingen volgden in 1975, waarna het beeld in 1976 werd teruggeplaatst, en in 1999. In 2024 kwam Neptunus weer naar beneden in het kader van de restauratie van het stadhuis en de toren door Bouwbedrijf Boogert. Het vergulden was dit keer in de bekwame handen van schildersbedrijf Geluk uit Sint Philipsland. Alles onder begeleiding van projectleider Jan Quist namens de gemeente Schouwen-Duiveland.

Huib Uil