Afbeelding

L.A. van Langeraad en zijn in Zierikzee gedrukte proefschrift

Column

L.A. van Langeraad en zijn in Zierikzee gedrukte proefschrift

Huib Uil

In Zierikzee uitgegeven proefschriften zijn er maar heel weinig. Bij mijn weten slechts twee. De oudste is die van mr. A.J.F. Fokker over het bestuur van het Waterschap Schouwen uit 1883, uitgegeven bij A.M.E. van Dishoeck. De tweede verscheen een jaar later bij S. Ochtman & Zoon. Beide boeken werden gedrukt op de pers van H. Lakenman, eveneens in Zierikzee. De schrijver van dat laatste boek was L.A. van Langeraad. Het was een biografie van Guido de Brès of de Bray, de opsteller van de Nederlandse geloofsbelijdenis en vijfhonderd jaar geleden geboren.

Lambregt Abraham van Langeraad (1854-1913) werd geboren in Biervliet waar zijn vader hoofd van de school was. Vader Van Langeraad was geboren in Ellemeet en daar begonnen als kwekeling. Na in Zierikzee ondermeester te zijn geweest, werd hij in Biervliet benoemd waar hij in 1856 zijn schoonvader als schoolhoofd opvolgde. In 1863 werd L. van Langeraad hoofd van de school in Sint Maartensdijk waar hij de rest van zijn leven zou blijven. Daar groeide zijn zoon op. Zijn vorming kreeg Lambregt junior op het gymnasium in Doetinchem. Dat had de mogelijkheid om kinderen zonder vermogende ouders op te leiden met als doel hen te bestemmen voor Hervormd predikant.

Lambregt ging theologie studeren in Leiden en daar rijpte het plan voor een proefschrift, geïnspireerd door zijn leermeester, professor Acquoy. In 1884 promoveerde Van Langeraad in Leiden. Drie jaar eerder had hij zijn theologische studie afgerond. De Hervormde gemeenten in Rilland-Bath, Waarde en Zaamslag brachten beroepen uit maar het was uiteindelijk Nieuwveen (Zuid-Holland) waar Van Langeraad heenging. Zijn vaderlijke vriend ds. H. Steenberg uit Amsterdam, geboren in Nieuwveen waar zijn vader predikant was, zou hem op 13 mei 1883 bevestigen . Maar hij overleed twee dagen voor wat een feestelijke dag had moeten worden. Twee maanden eerder was Lambregt gehuwd met Anna Johanna de Wilde, die hij kende uit zijn woonplaats Sint Maartensdijk. Was Van Langeraad van huis uit orthodox, hij vormde zich in Leiden tot een modern of vrijzinnig predikant en bleef die richting trouw.

Dr. L.A. van Langeraad diende later nog twee gemeenten, vanaf 1887 Stolwijk en vanaf 1895 Lekkerkerk waar hij op 58-jarige leeftijd overleed. Voor in totaal acht beroepen bedankte hij waaronder de aantrekkelijke standplaatsen Heerenveen en Franeker. Ook een beroep naar Dreischor nam hij niet aan. Vermoedelijk ambieerde hij die niet omdat ze te ver af waren voor zijn kerkhistorische studies. Regelmatig publiceerde hij. Zijn meest indrukwekkende boek werd dat over de ambassadekapel in Parijs, in 1893/1894 verschenen in twee delen. Veel ondernam Van Langeraad maar slechts een deel rondde hij af. Dat gold in het bijzonder voor het biografisch woordenboek van protestantse godgeleerden, verschenen vanaf 1903 en aanvankelijk samen met H. Visscher. Het werk bleef steken bij de letter L. Van Langeraad grasduinde graag in kerkelijke archieven, leende veel maar retourneerde weinig. Hij kreeg er een slechte reputatie door. Na zijn overlijden zijn die archivalia weer teruggegeven. Zijn omvangrijke bibliotheek werd eind 1913 in Leiden geveild.

Waarom Van Langeraads proefschrift in Zierikzee verscheen, is niet zeker, maar ik heb wel een aannemelijke hypothese. De firma Ochtman had een ruime klantenkring waaronder ook Thoolse schoolhoofden voor schoolboeken, schriften, pennen en inkt. Vermoedelijk is het door de contacten met Van Langeraads vader dat Ochtman bereid werd gevonden het werk uit te geven. Er was een nadeel aan want op de drukkerij van Lakenman was men niet in staat om de abbreviaturen (afkortingen) in de transcripties weer te geven. De promovendus moest zijn toevlucht nemen tot het in vette letter drukken, zeker geen gelukkige oplossing.

Huib Uil

Meer nieuws