Afbeelding

Reptielen

Column

Kantoren, winkelcentra, reclames, straten en wegen baden in zeeën van licht, zomertijd of wintertijd. Waarom verzetten we toch steeds de klok?
Het was de linkse president Morales van Bolivia een doorn in het oog dat de wijzers van de klok naar rechts draaien. Daarom liet hij op het parlementsgebouw een klok aanbrengen die naar links draait. De wijzers draaien dus terug en niet vooruit, een ongemakkelijk idee voor zijn achterban.
Raar. Uit welk deel van zijn brein kwam toch die beslist wel originele gedachte van Morales? Uit zijn reptielenbrein?

Het vroegst ontstane deel van ons brein noemen we wel eens het reptielenbrein. Wie oog in oog komt met een wild dier in de savanne doet geen moeite om te achterhalen of dat honger heeft, maar maakt zich rap uit de voeten. Dat is impulsief, intuïtief gedrag. Het reptielenbrein denkt snel. Het draagt bij aan de overlevingskans. Evolutionair een voordeel. Later heeft zich daarbij een rationeler deel van de hersenen ontwikkeld. Schade en schande spelen hun rol in de evolutie. We neigen dan wel tot vertrouwen in ons brein, maar ons brein is niet onfeilbaar. Ons brein tracht na de eerste impuls, onze intuïtie, structuren en patronen te ontdekken in de wereld om ons heen. Intuïtie moet kunnen steunen op enige vorm van ratio. Maar hoe ontwikkel je dat? Leren gaat met vallen en opstaan. Kareltje uit de roman Een ontgoocheling van Antwerpenaar Willem Elsschot timmerde niet hoog, zijn ambities ten spijt, zodat de meester in zijn schoolklas verzuchtte ‘Grote lantaarn, maar klein licht.’ Maar Kareltje was zeker wel van goede wil. De tijd waarin de roman speelde was dan misschien niet die goede oude tijd, het was wel een tijd zonder sociale media. Een andere tijd en een andere wereld.

Sociale media hebben een bijzondere bijwerking. Ze zijn een aantrekkelijk verdienmodel voor bewuste en onbewuste desinformanten, misleiders en manipulanten. Ze worden aangestuurd door dat reptielenbrein, dat tegelijkertijd ook deel uitmaakt van de onderbuik. Zo preken sommigen dat de wereld wordt bestuurd door kwaadaardige reptielen. Daarmee bedoelen zij uiteraard niet zichzelf. Zo propaganderen ze een renaissance van gedachtengoed, waarvan we hoopten dat de overwinning daarop definitief was. De Russische president Poetin ziet men als de enige wereldleider die durft op te staan tegen de ‘elite’ die de wereld momenteel runt. Hij is ‘de Dark Knight, de held wie wij nodig hebben’ (letterlijk citaat). Typisch om anderen te beschuldigen van een dubbele agenda en te beschouwen als onderdeel van een vijfde colonne. De tribunalen zijn al aangekondigd. Zo raak je vanzelf beland in een slangenkuil. Laten we niet vergeten dat in een niet zo ver verleden talloos velen het slachtoffer zijn geworden van tribunalen van beoogde verlossers.
Wie niet leert van de geschiedenis, is gedoemd haar over te doen, zei Churchill. Geen slachtoffers zonder daders. We zijn daar zelf bij. Blijf daarom waakzaam, in tijden van licht en in tijden van duisternis.