“Ik zei altijd dat ik nooit op zo’n boot zou gaan staan”

Om acht uur ‘s avonds lag hij afgelopen zaterdag al in bed. Niet omdat de vakantie hem had uitgeput, maar omdat hij viereneenhalf uur lang had meegevaren in de WorldPride Canal Parade in Amsterdam. Martin Smalheer-Bijkerk uit Brouwershaven had honderdduizenden mensen langs de grachten zien juichen, lachen en zwaaien. Een ervaring die hij omschrijft als “een positieve koortsdroom”. Opmerkelijk, want nog geen jaar geleden wist hij zeker dat hij nooit op zo’n boot zou stappen.

“Dat is niets voor mij”, zei hij tot drie weken geleden. Toch stond hij zaterdag op boot 36 van Fetish@Pride, midden in de grootste Pride die Nederland ooit kende. Niet omdat hij opeens van grote feesten houdt, maar omdat hij zichzelf het afgelopen jaar opnieuw heeft leren kennen. “Ik hoef niet langer te voldoen aan de verwachtingen van anderen. Ik mag gewoon mezelf zijn.” Die ene zin vat misschien wel het belangrijkste samen van een jaar waarin Martin door een diep dal ging.

Er waren ziekte- en sterfgevallen in zijn familie- en vriendenkring. Op zijn werk liep de druk steeds verder op. Ondertussen probeerde hij vooral te voldoen aan wat anderen van hem verwachtten. Achteraf ziet hij hoe hij zichzelf langzaam kwijtraakte.

“Ik was voortdurend bezig met wat anderen van mij vonden. Terugkijkend heeft dat me bijna mijn werk én mijn privéleven gekost.” Zijn partner Roy zag dat het misging. “Op een gegeven moment zei hij: ‘Misschien moeten we hulp zoeken, want zo ken ik je niet meer.’” Via zijn werkgever kwam Martin uiteindelijk terecht bij een bedrijfspsycholoog. Dat bleek een keerpunt. “Ik had geen behoefte aan iemand die alleen maar luisterde, maar ik wilde iemand die meedacht. Ik zocht handvatten.” Die kreeg hij ook. De psycholoog kwam zelfs bij hem thuis. Daardoor zag ze niet alleen de werknemer, maar ook de mens achter het verhaal. Ze leerde hem een eenvoudige vraag te stellen als hij zich ergens druk over maakte: heb ik hier invloed op? “Als het antwoord nee was, moest ik leren loslaten. Dat klinkt simpel, maar voor mij was het een enorme eyeopener.” Dat inzicht kreeg extra betekenis toen zijn vader tijdens Martins herstel een herseninfarct kreeg. “Ik stuurde mijn psycholoog huilend een bericht. Haar antwoord vergeet ik nooit: ‘Zolang er leven is, is er hoop.’ Dat gaf me rust.”

Minstens zo bijzonder vond hij dat dezelfde psycholoog haar aantekeningen van vierenhalf jaar geleden erbij pakte. Ook toen had zij hem begeleid vanwege een hoge werkdruk. “Ze zei: ‘Ik dacht toen al dat je hier ooit terecht zou komen.’” Volgens haar is Martin namelijk inmiddels beland in een nieuwe levensfase. Niet langer draait alles om presteren of voldoen aan verwachtingen, maar om zingeving, balans en trouw blijven aan jezelf. Dat veranderde meer dan alleen zijn kijk op werk. In februari zag Martin een foto van zichzelf. “Ik schrok enorm. Ik dacht: dit ben ik helemaal niet.” Hij besloot zijn leven om te gooien. Hij ging sporten, lette op zijn voeding en viel ruim tweeëntwintig kilo af. Maandenlang liet hij alcohol staan en inmiddels voelt hij zich letterlijk en figuurlijk veel lichter. Maar misschien veranderde er nog wel iets belangrijkers: dat hij stopte met leven voor de mening van anderen.

Die nieuwe houding werd onverwacht op de proef gesteld tijdens de Pride in Amsterdam. Drie weken geleden bezocht Martin met vrienden de opening van het evenement. Daar ontmoette hij Thijs, organisator van de Fetish@Pride-boot. “Vrijwel meteen voelde ik een bijzondere klik. Hij zei: ‘Jij moet op die boot. Ik denk dat je daar heel veel energie uit gaat halen.’” Martin moest lachen. “Ik had altijd geroepen dat ik dat nóóit zou doen.” Toch bleef die opmerking door zijn hoofd spoken. “Ik dacht ineens: waarom eigenlijk niet?” Hij vertelde het meteen aan Roy, die hem volledig steunde. Moeilijker vond hij het om zijn ouders te vertellen dat hij zou meevaren. “Ik heb het stap voor stap gebracht, onderweg in de auto naar vrienden.” En toen het eenmaal uitgesproken was, voelde het goed.

Dit was hét moment, wist hij ook. Juist deze editie wilde hij niet missen. Amsterdam organiseerde dit jaar voor het eerst de internationale WorldPride, precies 25 jaar nadat in de hoofdstad het eerste huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht werd gesloten. Eenmaal op de boot werd hij overweldigd door de positieve energie. “Honderdduizenden mensen langs de kant. Kinderen met bordjes waarop ‘LOVE’ stond. Mensen uit de hele wereld die elkaar accepteerden zoals ze zijn.” Dat beeld staat in schril contrast met de zware beveiliging die overal zichtbaar was en waar hij zich ook bewust van werd. “Dat vond ik eigenlijk verdrietig: dat zoiets nodig is.” Want volgens Martin is een Pride nog altijd meer dan een feest. “Zolang Roy en ik niet overal vanzelfsprekend hand in hand kunnen lopen, blijft zo’n evenement nodig. Pride is óók een protest.” Tegelijkertijd voelt hij zich op Schouwen-Duiveland juist thuis. “In Brouwershaven en Zierikzee voelen we ons veilig. Hier zijn we gewoon Roy en Martin.” Hij ziet daarom ook geen noodzaak voor een lokale Pride. “Er zullen altijd mensen zijn die ergens iets van vinden. Maar ik heb geleerd dat ik daar niets meer mee hoef.” Misschien is dat wel de grootste winst van het afgelopen jaar. Niet de tweeëntwintig kilo die hij kwijtraakte. Niet de duizenden mensen die hij langs de Amsterdamse grachten zag. Maar de rust die hij terugvond. “Ik ben eerlijker geworden. Naar anderen, maar vooral naar mezelf.”

En of hij volgend jaar weer meegaat? Het antwoord komt voordat de vraag helemaal is uitgesproken. “Ja.” Hij lacht. “Voor veel mensen is het gewoon een optocht met boten. Maar als je daar zelf staat, gebeurt er iets wat bijna niet uit te leggen is. Ik heb viereneenhalf uur lang alleen maar liefde en acceptatie gevoeld. Dat gun ik eigenlijk iedereen.”