Columnisten

Schouwen-Duiveland in stukken

Bevolkingsregisters Lees verder

zaterdag 18 november 2017

Markante Schouwen-Duivelanders

Timmerman Cz. (1853-1940)

 

Lees verder

zaterdag 11 november 2017

Schouwen-Duiveland in stukken

Volk in verwarring

Lees verder

vrijdag 27 oktober 2017

Schouwen-Duiveland in stukken

Geluk en liefde Lees verder

vrijdag 20 oktober 2017

Markante Schouwen-Duivelanders

Mr. Steven van Bellem (1611-1658) Lees verder

zaterdag 14 oktober 2017

Schouwen-Duiveland in stukken

De landbouwwaterhuishouding Lees verder

zaterdag 7 oktober 2017

Markante Schouwen-Duivelanders

Dr. H.J. van Zuylen (1911-1997) Lees verder

zaterdag 30 september 2017

Schouwen-Duiveland in stukken

Twee Schouwse moordenaars opgehangen in 1817 – 2 Lees verder

zaterdag 23 september 2017

Schouwen-Duiveland in stukken

Twee Schouwse moordenaars opgehangen in 1817 – 1

Eind 1815 werd Schouwen-Duiveland opgeschrikt door een lafhartige moord op een bejaard echtpaar. Twee jaar later, op 3 februari en op 10 november 1817, werden de beide daders ter dood gebracht. Lees verder

zaterdag 16 september 2017

Ds. J.F.L.A. de Jagher (1876-1961)

‘Boeren, burgers en buitenlui’ is het thema van de Open Monumentendag op zaterdag 9 september. Drie B’s waar een vierde B bij hoort en dat is die van Burgh. Lees verder

zaterdag 9 september 2017

Markante Schouwen-Duivelanders

MARTINUS RIJNHOUT, alias WILLEM PRINCE (1833-1907)

Officieel heette hij Martinus Rijnhout maar iedereen kende hem beter als Willem Prince. Hij genoot grote bekendheid, was in de zomer een welkome gast en in de winter bezorgde hij de jeugd ‘dolle pret’. Hij genoot bovendien de eer dat van zijn portret prentbriefkaarten werden gemaakt.

Lees verder

zondag 3 september 2017

Schouwen-Duiveland in stukken

Victor Hugo was hier

Johan Everaers was vijfendertig jaar verbonden aan de Regionale scholengemeenschap Professor Zeeman in Zierikzee als leraar Frans. Vooral de laatste jaren publiceert hij waarbij geschiedenis en de natuur om de voorrang strijden. Zijn onderzoek naar het bezoek dat de beroemde Franse schrijver Victor Hugo (1802-1885) aan Schouwen-Duiveland bracht, heeft nu een fraaie afronding gekregen. Johans publicatie ‘Victor Hugo was hier. Victor Hugo op Schouwen-Duiveland’ is het resultaat van een boeiende speurtocht.

Lees verder

vrijdag 25 augustus 2017

Markante Schouwen-Duivelanders

Nehalennia (c. 188 – 227)

Nehalennia heeft in Zeeland en omstreken een bekende klank gekregen. Dat is vooral vanaf 1970 het geval. Maar ook daarvoor kreeg de naam bijna mytische proporties. Lees verder

maandag 21 augustus 2017

Honderd jaar evenredige vertegenwoordiging

Sinds honderd jaar kennen we, voor wat betreft onze staatsinrichting, de evenredige vertegenwoordiging. Het jaar 1917 bracht de oplossing voor drie brandende kwesties die links en rechts in politiek Nederland verdeeld hielden. Lees verder

vrijdag 11 augustus 2017

G. Kok jr. (1836-1901)

Directeur Kok had een imponerend voorkomen. Zijn doordringende ogen en vooral zijn grote baard gaven hem een natuurlijk overzicht. Lees verder

zaterdag 5 augustus 2017

Slager Wim Beije uit Haamstede

In het Gemeentearchief hebben we ook graag de archiefjes van middenstanders. We hebben ze van een schilder, een timmerman, een bakker, een kruidenier, enzovoorts. Zulke stukken stellen de onderzoeker in staat zich een beeld te vormen van de Schouwen-Duivelandse middenstand en de wijze waarop zij functioneerden. Tot dusverre ontbreekt het archief van een slager. Met een recente aanwinst hebben we daarin weliswaar nog niet voorzien maar wel hebben we stukken binnengekregen die ons een indruk geven.

Lees verder

vrijdag 28 juli 2017

M. Hoogenboom (1853-1925)

Na het onverwachte overlijden van burgemeester Jakob Hoogenboom in 1890 werden drie gemeenten vacant: Renesse, Noordwelle en Serooskerke. Lees verder

zaterdag 22 juli 2017

Verdronken en gekrompen dorpen

‘Altijd al willen weten waar de gekrompen en verdronken dorpen op Schouwen-Duiveland liggen, hoe ze eruit zagen en wat ermee gebeurd is’. Lees verder

vrijdag 14 juli 2017

Turbulente tijden’ door Katie Heyning

Op donderdag 15 juni werd een fraai boek gepresenteerd in het Zierikzeese stadhuismuseum. Lees verder

zondag 25 juni 2017

Ds. C. Waardenburg (1870-1939)

Slechts een predikant kreeg op Schouwen-Duiveland een straat naar hem genoemd. Dat zeldzame voorrecht viel ds. C. Waardenburg in Bruinisse ten deel en daarvoor waren goede redenen. Lees verder

zaterdag 17 juni 2017

Het scheepswrak van De Roompot

Op de zolder van het Stadhuismuseum in Zierikzee is een bijzonder interessante tentoonstelling te zien over ‘De Roompot’. Lees verder

zaterdag 10 juni 2017

Vijftig jaar Zeelandbrug

Dit jaar is het vijftig jaar geleden dat de Zeelandbrug zijn naam kreeg. Lees verder

vrijdag 2 juni 2017

M. Bolle Lz. (1840-1927)

In 1882 werd Marinus Bolle burgemeester van zowel Haamstede als Burgh. Lees verder

zondag 28 mei 2017

BRUINISSE BIJNA 550 JAAR

De ouderen zullen zich nog herinneren hoe Bruinisse in 1968 in feeststemming was. Lees verder

zaterdag 20 mei 2017

LEENDERINA LEMSON (1885-1945)

Bijna levensgoot kijkt ze ons aan. In de hal van het gemeentehuis in Zierikzee staan we oog in oog met Leenderina Lemson. Lees verder

zaterdag 13 mei 2017

De ‘Vrije stemmen van Schouwen & Duiveland’

Het is altijd een verrassing wanneer we in het Gemeentearchief schenkingen binnen krijgen. Tussen de aanwinsten van dit jaar zitten vijftien velletjes gestencilde papieren van niet al te beste kwaliteit. Lees verder

zaterdag 6 mei 2017

Het bombardement op Zierikzee in 1917

‘Kent gij, vriendelijke lezer, het stadje Zierikzee?’, zo begon de Hervormde predikant J. Gouverneur zijn bijdrage aan het jaarboekje ‘Onesimus’ – 1918, een uitgave van Nederlands Mettray, een protestants opvoedingstehuis voor jongeren met gedragsproblemen. Lees verder

vrijdag 28 april 2017

Mr. Jacob de Witte (1628-1679) en Jacoba van Orliens (1643-1691)

Mr. Jacob de Witte en zijn echtgenote kijken ons met een glimlach aan. Het is duidelijk dat we te maken hebben met een zelfvoldaan man, die zich bewust was van zijn positie. Inderdaad had de ambachtsheer van Haamstede alle reden om tevreden naar de toeschouwer te kijken.

Lees verder

zaterdag 22 april 2017

De inundatie van 1944/1945

Na de watersnoodramp van 1953 is de inundatie van 1944/1945 de meest ingrijpende gebeurtenis voor Schouwen-Duiveland in de twintigste eeuw. Waren tot dan de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog beperkt gebleven, dat veranderde drastisch op het eind daarvan. De Duitse bezetter wilde alles in het werk stellen om een invasie door de geallieerden te voorkomen. Ze schrokken daarbij niet terug voor zeer verstrekkende maatregelen. Lees verder

vrijdag 14 april 2017

C.M. Bolle (1823-1881)

Het waren geen vreugdevolle omstandigheden waaronder C.M. Bolle in 1854 tot burgemeester van Haamstede en van Burgh werd benoemd. Lees verder

vrijdag 7 april 2017

Zilver van kaft tot kaft

Het Stadhuismuseum in Zierikzee heeft een verrassend fraaie expositie georganiseerd met een deel van de collectie van Bernard van Noordwijk. Lees verder

zaterdag 1 april 2017

Gezichten

Nummer 500 van de Wereldregio is een bijzondere mijlpaal. Velen bekeken het initiatief wat meewarig. Was er wel behoefte aan een dergelijk blad? Zou het wel een plaats kunnen veroveren tussen de andere kranten en media? Deze en andere vragen kregen een bevestigend antwoord want inmiddels is het blad een begrip op ons voormalige eiland.

Lees verder

vrijdag 24 maart 2017

De ‘Lof der Zotheid’ berijmd door een Zierikzeeënaar

Het meest bekende werk van de theoloog en humanist Desiderius Erasmus (c.1467-1536) is de ‘Lof der Zotheid’. Door de eeuwen heen bleef het boek populair en inspireerde het anderen. Ook een Zierikzeeënaar voelde zich erdoor aangesproken en liet zich tot een bewerking inspireren. Lees verder

vrijdag 17 maart 2017

J.M. Doeleman (1944-2017)

Joop Doeleman was de telg uit een ondernemersfamilie die sterk verbonden is met Zierikzee en hun bedrijf Zeelandia. Lees verder

zondag 12 maart 2017

G.F. Haspels en Schouwen-Duiveland

De negentiende eeuw is de eeuw van de ontluiking van de letterkunde. Lees verder

zaterdag 4 maart 2017

R. van Ommeren (1923-2017)

Onlangs overleed de oud-gemeentesecretaris van Zierikzee, R. van Ommeren. Hij was de grote en stille kracht achter het financiële herstel van de gemeente Zierikzee in de jaren vijftig, zestig en zeventig. Dat toen talrijke monumenten konden worden hersteld en Zierikzee zijn plaats kon gaan innemen als monumentenstad was in belangrijke mate aan hem te danken. Toen ik oud-burgemeester Dijckmeester de vraag stelde waar de financiële middelen vandaan kwamen, was zijn antwoord: ‘Daar zorgde Van Ommeren voor’.

Lees verder

vrijdag 24 februari 2017

Marja de Lange-Nieuwenhuyse (1938-2016)

‘Voor mij is het belangrijk dat alles wat ik maak een soort natuurlijkheid heeft; iets vanzelfsprekends’. Lees verder

zaterdag 18 februari 2017

J.C. van Beveren (1925-2017)

J.C. van Beveren, beter bekend als Ko van Beveren, was een beminnelijk en hulpvaardig mens. Hij behoorde tot die categorie die er een behagen in schepte anderen vooruit te helpen. Ko had een boeiend leven achter zich. De laatste jaren kwam hij weinig verder dan zijn stoel in zijn woning aan de Weststraat in Zierikzee maar ook vanaf die plaats toonde hij zijn interesses.

Lees verder

vrijdag 10 februari 2017

Dr. I.A. Spruijt (1863-1917)

‘Men kan het haast niet gelooven. En toch is het droeve werkelijkheid. Dr. I.A. Spruyt is niet meer’. Lees verder

zaterdag 4 februari 2017

Een verslag van de watersnoodramp van 1953 door Bob Gorter

Volgende week worden we opnieuw bepaald bij de watersnoodramp die in 1953 plaatsvond. Lees verder

zaterdag 28 januari 2017

J.L. Viergever (1916-1982)

Tot en met 12 februari loopt een minitentoonstelling in het Zierikzeese Stadhuismuseum. Lees verder

zaterdag 21 januari 2017

Mr J.P.N. Ermerins (1832-1894)

Archivarissen die burgemeester werden, kwamen in het verleden nog wel eens voor. Maar het omgekeerde was een grote zeldzaamheid. Misschien is het zelfs uniek. Mr. J.P.N. Ermerins verwisselde het ambt van burgemeester van Zierikzee voor dat van rijksarchivaris in Zeeland. In beide functies genoot hij respect.

Lees verder

vrijdag 13 januari 2017

Drie jubilea in 2017

In 2017 zijn er een aantal herdenkingen die ons terug zullen plaatsen in de tijd. Jubilea zijn er om ons niet alleen te herinneren aan wat is gepasseerd maar ook om te beseffen wat de wortels van het heden zijn. Lees verder

vrijdag 6 januari 2017

800 jaar Dominicanen

Het jubileum heeft weinig aandacht gekregen. Toch is er een goede aanleiding aandacht voor te vragen want het brengt ons terug naar de tijd toen monniken en nonnen een alledaags verschijnsel waren in het Zierikzeese straatbeeld. Lees verder

zaterdag 31 december 2016

De drie koningen in Zierikzee

In de herdenking van de geboorte van Jezus staan we in een lange traditie die teruggaat tot de tijden toen er mensen op ons eiland kwamen wonen. Lees verder

zaterdag 24 december 2016

Mr. C. van der Lek de Clercq (1811-1886)

Cornelis van der Lek, zo luidde officieel zijn voornaam, werd in Stavenisse geboren als zoon van Johannes de Clercq en Cornelia Hocke. Vader De Clercq was ambachtsheer van Stavenisse en schout van het dorp. Moeder was afkomstig uit Dreischor en de dochter van schout Jacob Hocke. Zo ontstond bij de geboorte van Cornelis de dubbele familienaam Van der Lek de Clercq. Slechts drie generaties naamdragers zijn er geweest. De laatste met die naam stierf in 1979. Lees verder

dinsdag 20 december 2016

Een prijsboekje van de Franse school in Zierikzee

Een buitenkansje is er om te worden waargenomen. Onlangs deed zich de mogelijkheid voor om een prijsboekje te verwerven. Lees verder

zondag 11 december 2016

Anna Yda van der Gijp-Nauta (1788-1850)

Het is een goed idee van het Stadhuismuseum Zierikzee om een expositie te wijden aan de aanwinsten uit de periode 2012-2015. Deze tentoonstelling geeft alle aanleiding voor een (hernieuwd) bezoek aan het museum. Een van de aanwinsten betreft het portret van een dame die ons ernstig maar ook een tikje guitig aankijkt. Wie was deze Friese die op ons eiland terecht kwam? Lees verder

vrijdag 2 december 2016

De verklaring van het hooglied van Salomo door de Zierikzeese predikant Udemans

In de Bijbel is het Hooglied een klein maar bijzonder boek. Breed is de overtuiging dat het Hooglied moet worden beschouwd als een bruiloftslied tussen Christus en Zijn gemeente. Op zinnebeeldige wijze wordt gesproken over het huwelijk tussen die twee. De bruidegom is Jezus Christus en de bruid is Zijn gemeente. De schrijver is koning Salomo, die ook de Bijbelboeken Prediker en Spreuken heeft geschreven. Door de eeuwen heen hebben theologen zich gebogen over de verklaring van het Hooglied. De Zierikzeese theoloog Godefridus Udemans heeft onder hen een vooraanstaande plaats. Zijn verklaring van het Hooglied is recent opnieuw verschenen waarbij de taal is aangepast aan het hedendaagse Nederlands. Lees verder

vrijdag 25 november 2016

D.D.J. van der Poel (1929-2016)

‘Een beroerde boodschap’, zo sprak burgemeester Asselbergs eind 1991. Hij vertolkte wat velen ervaarden: meneer Van der Poel stopt ermee. Na een boeiende carrière nam hij afscheid als directeur van gemeentewerken. De recent overleden Dammis van der Poel was in meer dan een opzicht een bekwaam en gewaardeerd mens.

Lees verder

vrijdag 18 november 2016

‘Renesse, veranderingen in de 20e eeuw’ door Henk blom

Henk Blom heeft al enkele boeken over Renesse op zijn naam staan. Onlangs verscheen een nieuwe uitgave waarin de oud-directeur van de basisschool de veranderingen in zijn dorp laat zien. Hij heeft gelijk als hij schrijft: ‘Als er één dorp op Schouwen-Duiveland drastisch veranderd is, dan is het wel Renesse’. Het was vooral de recreatie die al die veranderingen direct of indirect te weeg heeft gebracht. Ze trekken aan ons voorbij in dit fraai uitgegeven fotoboek. Lees verder

vrijdag 11 november 2016

Ds. Maximiliaan Teellinck (1605-1653)

Op dinsdagavond 8 november organiseert de Stichting StoKosmos een avond in de Nieuwe Kerk, die gewijd zal zijn aan Maximiliaan Teellinck. Professor Fred van Lieburg, hoogleraar religiegeschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, houdt een lezing over deze dominee die een controversiële positie innam. De Stichting StoKosmos besteedt aandacht aan de Zeeuwse kerkgeschiedenis en de Nadere Reformatie.

Lees verder

zaterdag 5 november 2016

Mr. Marinus Stavenisse (1601-1663)

Deze week, op woensdag 26 oktober 2016, werd een fraai portret van mr. Marinus Stavenisse gepresenteerd. Het werd verworven door het Stadhuismuseum in Zierikzee met financiële steun van de Vrienden van dit museum. Directeur Albert Scheffers en voorzitter Luitzen Bijlsma hebben het schilderij overhandigd aan wethouder Jacqueline van Burg. Drie sprekers hebben die avond de geportretteerde belicht. Lees verder

vrijdag 28 oktober 2016

Open Archievendag 22 oktober 2016

Wij staan klaar voor onze Open Archievendag. Op zaterdag 22 oktober 2016 is onze jaarlijkse open dag waarop iedereen welkom is. Met een scala aan activiteiten zijn we die dag present. Lees verder

vrijdag 21 oktober 2016

Mr. Pieter de Witte (1588-1653) en Caecilia van Beresteyn (1589-1661)

In het Rijksmuseum te Amsterdam bevinden zich de portretten van een Zierikzees echtpaar. Het gaat om Pieter de Witte en Caecilia van Beresteyn. Zij gaven de Delftse schilder Anthonie Palamedesz. in 1652 opdracht om deze portretten te vervaardigen. Ooit hingen deze twee schilderijen in slot Moermond bij Renesse. Lees verder

zaterdag 15 oktober 2016

‘Slavenopstand op de Neptunus’ door Ruud

Vrijdag 30 september 2016 werd een nieuw boek toegevoegd aan de publicaties over Zierikzee. De auteur, dr. Ruud Paesie, is een groot deskundige op het terrein van de maritieme geschiedenis, in het bijzonder van Zeeland. Via de onderwaterarcheologie raakte hij verzeild in het verleden van de zeevaart. In 2008 volgde zijn promotie tot doctor. Het zijn geen gemakkelijke onderwerpen die Ruud Paesie bestudeert. De kaapvaart en de slavenhandel, waarin de Zeeuwen een prominente rol hadden, zijn zaken die we liever ongenoemd laten.

De ‘Slavenopstand op de Neptunes’ is het achtste boek van Ruud Paesie. De maritieme geschiedenis van Zierikzee in de tweede helft van de achttiende eeuw komt in het eerste hoofdstuk aan de orde. Met name de neergang, vooral in het laatste kwart van die eeuw, wordt door de auteur belicht. De Zierikzeese koopvaardijschepen voeren hoofdzakelijk naar Frankrijk, Engeland of Noorwegen, later ook naar Ierland en Amerika. De handel stagneerde en liep terug, onder meer door de Vierde Engelse oorlog.

De uitreding van de ‘Neptunes’ voor de slavenhandel was een van de pogingen om alternatieven te zoeken. Het schip, gebouwd door Anthonij de Kater in Zierikzee, werd in 1780 verkocht door Gillis van IJsselstein aan zijn collega-reder Albertus van der Schatte. Die liet het schip in Rotterdam verbouwen voor het vervoer van slaven van Guinea in Afrika naar Suriname. Het was gebruikelijk het financiële risico te spreiden en daarom waren mede-eigenaren boekhouder Joost IJzerman, Cornelis Vervenne, die tevens kapitein van het schip was, Hendrik Smith, schout Aart van den Broeke uit Burgh en Willem Alexander Schneiders van Greyffenswerth, oud-militair en regent van de stad.

In 1784 vond het vertrek plaats. In de herfst van 1785 had het schip, met een bemanning van 28 personen, omstreeks tweehonderd slaven aan boord genomen. Het lag klaar om de oversteek te maken toen op 17 oktober de slaven in opstand kwamen, iets wat hoogst zelden gebeurde. Andere schepen in de buurt en kano’s met Afrikanen schoten te hulp waarna een hevig vuurgevecht uitbarstte. De slaven kapten de ankerkabels los waarna het schip stuurloos was. Een enorme explosie in de kruitkamer op dinsdag 18 oktober maakte een einde aan de ‘Neptunes’. Het aantal slachtoffers, slaven en degenen die bij de gevechten betrokken waren, wordt geschat op tegen de vierhonderd. De opstand was in een drama veranderd.

De Zierikzeese slavenreis was een mislukking. Op dat Zierikzeese element is wel wat af te dingen. De reder was een Amsterdammer en het schip werd in die stad geladen. Kapitein Cornelis Vervenne was afkomstig uit Goes, had korte tijd in Zierikzee gewoond maar was naar Vlissingen verhuisd. Er waren geen Zierikzeese zeelui aan boord. Het schip vertrok van de rede van Texel en ging daarna alleen nog bij Vlissingen voor anker om nieuw personeel in te nemen. Feit blijft dat de eigenaren in Zierikzee en Burgh woonden. Albertus van der Schatte was de meest benadeelde. Naast zijn aandeel in het schip had hij een vierde deel van de lading gefinancierd. Nog dramatischer voor de patriot Van der Schatte werd het in 1787 toen zijn huis door de prinsgezinden werd geplunderd en hij naar Antwerpen vluchtte. Zijn financiële zaken eindigden in een faillissement.

Ruud Paesie heeft dankzij zijn creatieve gebruik van de bronnen een goed leesbaar boek geschreven, dat fraai is geïllustreerd. Het vormt een welkome aanwinst voor de kennis van onze maritieme geschiedenis. Het startpunt lag in een notariële akte uit ons Gemeentearchief. Die vondst kon hij doen dankzij onze vrijwilligers die alle notariële akten van voor 1811 toegankelijk hebben gemaakt.

 

vrijdag 7 oktober 2016

Koninklijke Vereniging van Archivarissen in Nederland 125 jaar

Dit jaar bestaat onze vakvereniging, de Koninklijke Vereniging van Archivarissen in Nederland, 125 jaar. Lees verder

zaterdag 1 oktober 2016

W. van den Berg Dz

Bruinisse was op 25 mei 1939 in feeststemming. Op die dag werd de nieuwe burgemeester geïnstalleerd. Lees verder

vrijdag 23 september 2016

De Zierikzeese poorten vanaf 1866 ook ’s nachts open

Dit jaar is het 150 jaar geleden dat besloten werd voortaan ook ’s nachts de poorten open te laten. Lees verder

zaterdag 17 september 2016

A.P. den Reijer (1925-2016)

1962 was het jaar dat Zierikzee kennismaakte met Adri den Reijer en zijn echtgenote Betsy van Amerongen en omgekeerd. Adriaan Petrus den Reijer was geboren in Geertruidenberg en opgegroeid in Rotterdam. Adri trad in dienst bij ’s Rijksbelastingen en maakte carrière hetgeen hem bracht in Sittard en Schiedam. Per 1 januari 1962 werd hij als controleur overgeplaatst naar de inspectie van de belastingen in Zierikzee. Met ingang van 1965 werd Adri bevorderd tot hoofdcontroleur.

Lees verder

vrijdag 9 september 2016

Buitenplaatsen op Walcheren

Op donderdag 30 juni 2016 vond de feestelijke promotie plaats van Martin van den Broeke in de fraaie senaatszaal van de Rijksuniversiteit Groningen. Het gezelschap, met veel te weinig Zeeuwen, zag toe hoe de promovendus op bekwame wijze de vragen van de hooggeleerde en zeer geleerde heren en dames beantwoordde.  Promoties aan universiteiten zijn in grote lijnen hetzelfde, maar elke hogeschool heeft zijn eigenaardigheden. In Groningen mag de promovendus plaatsnemen aan een tafeltje en zitten zijn beide paranymfen niet naast hem, maar tegenover hem. De Groningse bul wordt na de ondertekening niet, zoals elders, opgerold in een koker en zo overhandigd aan de nieuwe doctor, maar gegeven in een portefeuille zodat hij mooi vlak blijft. Lees verder

zaterdag 3 september 2016

P.D. de Vos, 150 jaar geleden geboren

Deze maand was het 150 jaar geleden dat een verdienstelijk Zierikzeeënaar werd geboren. Op 13 augustus 1866 zag Pieter Dignus de Vos het levenslicht. 65 jaar later zette hij de kroon op zijn werk door de publicatie van ‘De vroedschap van Zierikzee’.

Pieter Dignus werd geboren aan het Havenplein, in het pand aan de rechterzijde van het Gravensteen. Zijn vader Abraham de Vos was horlogemaker, zijn moeder, Wilhelmina Brandenburg, was de dochter van een metselaar. Na de lagere school volgde Piet de Hogere Burgerschool. In het vierde jaar verliet hij de school en kreeg privaatlessen van zijn leraar geschiedenis J.A. de Bruijne. Het doel, het behalen van de akte geschiedenis, lukte niet. Piet wilde naar zee, maar daar waren zijn ouders op tegen.

Lees verder

zaterdag 27 augustus 2016

Berend de spion

Op onze lagere school sloot de meester op vrijdagmiddag de week af door uit een boek voor te lezen. Een van die boeken maakte een onuitwisbare indruk. Het hoofd van de openbare lagere school aan de Nieuwe Bogerdstraat in Zierikzee, meneer J.G. Brugman, had het boek met zorg gekozen en op die middagen hingen we als zesdeklassers aan zijn lippen. Het was een spannend verhaal dat zich voor een groot deel in Zierikzee afspeelde.

Lees verder

vrijdag 19 augustus 2016

N.M. Brouwer-Steur (1914-2016)

De overlijdensadvertentie van mevrouw Brouwer-Steur heeft bij velen herinneringen opgeroepen. Nel Brouwer-Steur heeft via haar kleuterschool veel Zierikzeeënaartjes begeleid bij hun eerste stappen in de schoolwereld. Vanwege die baan was ze bij iedereen bekend. Ze werd 102 jaar en was tot op hoge leeftijd geïnteresseerd in alles om haar heen. Lees verder

maandag 15 augustus 2016

J. Schalkwijk (1805-1898)

Van hem werd geschreven dat ‘het heil zijner medeburgers het doel van zijn leven was, waarvoor hem nooit arbeid te zwaar, noch offer te groot is geweest’. Als karaktereigenschappen werden genoemd: uiterst eenvoudig, goedaardig en hartelijk, beminnelijk en benijdenswaardig. De man die dat alles in zich verenigde was Jacob Schalkwijk uit Ellemeet.

De familie Schalkwijk behoorde tot de vooraanstaande en vermogende boerenfamilies in Schouwen, die ook wel de boerenadel werden genoemd. Zij hadden verreweg de meeste bestuurlijke functies op het platteland in handen. Vader Jacob Marinusse Schalkwijk was naast landbouwer tevens schout, later burgemeester van Ellemeet en onder meer lid van Provinciale Staten van Zeeland. Ook grootvader Marinus Baltomse Schalkwijk was schout van Ellemeet. Daarom werd ook Jacob Schalkwijk voorbestemd om zijn vader op te volgen. In 1840 was het zover dat hij tot burgemeester van Ellemeet werd benoemd. Eerder was hij daar gemeenteontvanger geweest.

In datzelfde jaar 1840 trad hij in het huwelijk met Maria Tona Vis, dochter van de burgemeester van Haamstede. Zij kregen zeven kinderen. Halverwege de negentiende eeuw, ten tijde van minister Thorbecke, werd gestreefd naar samenvoeging van gemeenten met weinig inwoners. Om dat te bevorderen werden burgemeestersambten gecombineerd. Het resultaat was dat Jacob Schalkwijk, met enige tegenzin, in 1853 ook burgemeester van Elkerzee werd. In 1860 kreeg hij ontslag en werd opgevolgd door zijn neefje J.M. de Glopper. Schalkwijk bleef tot 1874 burgemeester van Ellemeet waarna De Glopper ook van die gemeente burgemeester werd. Jacob Schalkwijk maakte nog mee dat zijn oudste zoon Marinus in zijn voetsporen trad. Deze werd in 1887 burgemeester van Ellemeet en Elkerzee als opvolger van De Glopper, maar overleed reeds het jaar daarop.

Jacob Schalkwijk was een rijk man. Hij bezat meer dan honderd hectare grond. Bij zijn overlijden werd zijn bezit becijferd op ruim 1,1 miljoen gulden. Zijn boerderij stond aan de Ellemeetseweg, thans de Schelpweg. Naast grond had hij zijn geld belegd in effecten, hypotheken en aandelen. Zo was hij een van de vennoten in de zeeverzekeringsfirma van jhr. Johan Louis de Jonge in Zierikzee. Het spreekt vanzelf dat hij een van de toppers was in de lijst van belastingplichtigen. Met dat geld kon hij velen hulp bieden.

Schalkwijk was een van de vooraanstaande leden van het waterschapsbestuur. In 1844 werd hij heemraad van het Waterschap Schouwen, een functie die hij ruim vijftig jaar vervulde. In 1851-1854 was hij tevens voorzitter. Een bijzondere band had hij met de Hervormde gemeente van Elkerzee waartoe Ellemeet behoorde. Vanaf 1835 was hij kerkvoogd en ook daar maakte hij de halve eeuw vol. Later werd hij secretaris en vervolgens president van het college van kerkvoogden. In 1860 schonken hij en zijn echtgenote twee avondmaalsbekers nadat hun oudste dochter was hersteld van een ernstige ziekte. Ook betaalde hij de bouw van een consistorie aan de kerk. Schalkwijk was eveneens bestuurslid van de afdeling Schouwen-Duiveland van de Zeeuwse Maatschappij van Landbouw.

In zijn jonge jaren had Jacob Schalkwijk meegevochten tegen de opstandige Belgen hetgeen hem de onderscheiding van het Metalen Kruis had opgeleverd. In 1862 benoemde koning Willem III hem tot ridder in de Orde van de Eikenkroon. Dat was een Luxemburgse onderscheiding omdat de koning tevens groothertog van dat land was. In 1894 volgde zijn benoeming tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw ter gelegenheid van zijn jubileum bij het Waterschap Schouwen.

Na zijn overlijden bleek hij legaten te hebben nagelaten. Tweeduizend gulden was bestemd voor de Hervormde gemeente waarvan de helft voor de diaconie. De gemeente Ellemeet kreeg vier hectare bouwland en 1280 gulden. Dat bedrag was het restant van een renteloos voorschot voor de bouw van een nieuw gemeentehuis. Tot slot kreeg het Burgerlijk Armbestuur een legaat van duizend gulden.

SP 0538
J. Schalkwijk, 1890 (Collectie Gemeentearchief Schouwen-Duiveland, SP 0538).

maandag 8 augustus 2016

Sluiting van de school in Ouwerkerk

Twee openbare basisscholen op Schouwen-Duiveland moesten dit jaar de deuren sluiten, die van Sirjansland en Ouwerkerk. Helaas, het is het gevolg voor een regio die de krimp gaat voelen. Minder kinderen op het dorp betekent vroeg of laat de sluiting van een van de belangrijkste voorzieningen. De Ouwerkerkse school telde nog zevenentwintig leerlingen. Een dergelijk besluit is bijzonder spijtig want daarmee verliest de plaats een van de redenen om er te gaan wonen.

Lees verder

dinsdag 2 augustus 2016

L.L. Bolle (1817-1854)

Lieven Leendert Bolle had nog een veelbelovend leven voor zich. In 1854, op 37-jarige leeftijd, kwam daaraan een einde. ‘Wat ik en mijne negen nog jeugdige kinderen in hem verliezen, zullen zij het best kunnen beseffen, die met zijn werkzaam leven van meer nabij bekend waren’, liet de weduwe noteren in de overlijdensadvertentie. Lees verder

maandag 25 juli 2016

De Vlaamsche Passementwever

Het begin van de Hervorming op Schouwen-Duiveland, 450 jaar geleden, inspireerde een oud-Schouwen-Duivelander tot het schrijven van een historisch verhaal. Hij gaf het de titel: ‘Het jaar 1566 en de Vlaamsche Passementwever te Zierikzee, Schouwen en Duiveland’. Het boek beleefde vier drukken en is de eerste historische roman die op ons eiland is gesitueerd. Het was bedoeld voor zowel de jeugd als ouderen en om die reden kreeg het als ondertitel: ‘Een verhaal voor jong en oud’. In het boek worden de ontwikkelingen in 1566, het jaar van de Beeldenstorm, beschreven en daarna. De Vlaamse passementwever is de predikant Jacob Jorisz. Baselis. Lees verder

zondag 17 juli 2016

Petrus Dathenus (1531-1588)

Een Schouwenaar of Duivelander was Petrus Dathenus niet. Omdat ook zijn voetstappen op ons voormalige eiland liggen is er voldoende aanleiding aandacht voor hem te vragen. Daarvoor zijn nog twee andere redenen. Hij speelde een belangrijke rol in de gebeurtenissen die 450 jaar geleden plaatsvonden en zijn naam werd recent genoemd als vermoedelijke auteur van ons volkslied.

Pieter Daten – Petrus Dathenus is de Latijnse variant – werd geboren in Berg- of Mont-Cossel bij Hazebrouck in Vlaanderen. Hij was monnik in het Karmelieterklooster in Ieper maar koos voor het protestantisme. Al op jeugdige leeftijd preekte hij in Kortrijk en omgeving toen hij vanwege de vervolgingen door het Spaanse bewind de wijk nam naar Engeland. Daar bekwaamde hij zich in het preken. Later week hij uit naar Emden en in 1555 naar Frankfort waar hij als predikant verbonden werd aan een gemeente van Vlaamse vluchtelingen. In die periode had hij nauw contact met Calvijn.

In 1562 kwam Dathenus terecht in Frankenthal waar hij eveneens een vluchtelingengemeente diende. Daar vertaalde hij de Heidelbergse catechismus en vervaardigde een berijming van de 150 psalmen in het Nederlands waarbij hij de Franse vertaling volgde en de melodieën van het psalmboek uit Genève gebruikte. De psalmen van Datheen werden bijzonder populair. Heden ten dage worden deze psalmen nog gezongen tijdens kerkdiensten in (Oud) Gereformeerde Gemeenten (in Nederland), ook op Schouwen-Duiveland. Lees verder

zaterdag 9 juli 2016

De eerste hagenpreek

7 juli is het 450 jaar geleden dat de eerste hagenpreek op Schouwen en Duiveland plaatsvond. Het markeert het begin van de kerkelijke beweging die in de daarop volgende decennia voet aan de grond zou krijgen. Het kreeg gestalte in de vorming van gereformeerde gemeenten in alle plaatsen op ons eiland. Het zijn de voorgangers van de Hervormde gemeenten, nu onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland, maar ook van andere protestantse gemeenten. Lees verder

dinsdag 5 juli 2016

Adriana Bal-van Schelven (1800-1902)

Honderd jaar worden is een voorrecht dat tegenwoordig meermalen voorkomt. In het verleden was dat zeldzaam. De eerste Zierikzeese die dat grote voorrecht te beurt viel en bovendien een goede gezondheid genoot, was, zoals ze in 1900 werd aangeduid: mejuffrouw de weduwe Bal, geboren Adriana van Schelven. Lees verder

vrijdag 24 juni 2016

Geschiedenis van Westenschouwen

Wat doe je als je verknocht bent aan de plaats waar je woont of vaak komt? Een van de manieren om uitdrukking te geven aan je verbondenheid is het naspeuren van de geschiedenis ervan en erover te schrijven. Die uitdaging ging Edzard Gelderman aan. Als rechter was het zijn taak om de beschikbare informatie door te nemen, die te analyseren en een oordeel te schrijven. Dat verschilt niet zo veel van wat een historicus doet. Lees verder

maandag 20 juni 2016

Mr. Cornelis Stavenisse (1595-1649)

In het verdelen van functies ten tijde van de Republiek werd nauwkeurig acht gegeven op regels en gewoonten. In Zeeland waren de zes stemhebbende steden de leveranciers voor de functies waarbij elke stad aan de beurt kwam. Dat gold in het bijzonder voor de twee belangrijkste, die van raadpensionaris en van secretaris. De regel gold dat de secretaris de kandidaat was voor de belangrijkste functie, die van raadpensionaris. Ook Zierikzeeënaars hebben deze functie bekleed en een van hen was mr. Cornelis Stavenisse. Op de kopergravure van Hendrick Danckertsz. Is hij te zien op 53-jarige leeftijd, het jaar waarin hij overleed. De gravure is gemaakt naar een schilderij van Hendrick van Limborch. Lees verder

vrijdag 10 juni 2016

Prof.dr. H.J. Prakke (1900-1992)

H.J. Prakke behoorde tot de toonaangevende figuren in het wetenschappelijke en culturele leven in in Drenthe en omstreken. Daarnaast had hij een nauwe band met Schouwen-Duiveland en Zierikzee in het bijzonder. Hij gaf er regelmatig uiting aan.

Lees verder

maandag 30 mei 2016

Autobussen

Het is een boek waarvan het lijkt dat het uitsluitend is bedoeld voor liefhebbers van autobussen. Pagina’s achter elkaar met foto’s van bijna niets anders dan bussen en nog eens bussen. Toch biedt dit boek veel meer. Het is een terugblik op een halve eeuw vervoer. Het roept vele herinneringen op want vrijwel iedereen heeft gebruik gemaakt van deze bussen. Lees verder

maandag 23 mei 2016

Dr. willem Muilman (1697-1759)

Voor dominee Willem Muilman vormde Haamstede de plaats waar hij als predikant begon. Zijn loopbaan eindigde in Den Haag waar hij bekendheid kreeg door het gebed dat hij deed voor drie ter dood veroordeelden. Lees verder

vrijdag 13 mei 2016

De oorlogsdagen in mei 1940

Net zoals elders in Nederland kwam voor bijna iedereen op Schouwen-Duiveland de inval van de Duitse troepen op vrijdag 10 mei 1940 als een verrassing ondanks de oplopende internationale spanningen. In de gemeentehuizen werden de verzegelde mappen geopend om de daarin geborgen bekendmakingen aan te plakken. Op de radio was koningin Wilhelmina te beluisteren met haar vlammend protest tegen het schenden van de Nederlandse neutraliteit. Lees verder

vrijdag 6 mei 2016

Koningsdag en de lintjesregen

Het vieren van de verjaardag van onze koning gebeurde voor de eerste keer in Zierikzee op 24 augustus 1815. Die dag werd de Nederlandse driekleur uitgestoken op uitnodiging van het stadsbestuur om zo doende de ‘warme genegenheid, die elk der Ingezetenen onzen braven deugdzamen Koning toedragen’ tot uitdrukking te brengen. Vanaf 1819 werd de verjaardag opgeluisterd door een parade van de schutterij en het spelen op het carillon in de stadhuistoren. ’s Morgens werd in de kerken een korte dienst gehouden en ‘werden hartelijke dankzeggingen ten Hemel opgezonden’, gevolgd door een receptie waar de gelukwensen in ontvangst werden genomen door de burgemeester. ’s Avonds dineerden de autoriteiten. Ook de verjaardagen van de koningin en de kroonprins werden gevierd. Lees verder

vrijdag 29 april 2016

Sluiting van de school in Sirjansland

Het nieuws kwam hard aan: de school in Sirjansland gaat sluiten. Na de scholen in Noordwelle en Ellemeet en de fusie van de school in Ouwerkerk met die van Nieuwerkerk gaat nu ook de schooldeur in Sirjansland dicht. Dat tot veler teleurstelling. Wie de school van buiten en van binnen kent, weet ook dat er sprake is van het verlies van een goed geoutilleerd gebouw.

Lees verder

maandag 25 april 2016

A Dieu Michiel de Zeeuw en Joke van Voorst

 

Bijna veertien jaar waren het predikantenechtpaar Michiel de Zeeuw en Joke van Voorst in ons midden. Ze werden deelgenoot van ons leven op Schouwen-Duiveland. Een nieuwe uitdaging ligt op hen te wachten in Dordrecht waar ze gaan werken in de wijkgemeente Wilhelminapark-Petruskapel. In hun Zierikzeese tijd hebben ze veel tot stand en op gang gebracht. Michiel kreeg onder meer bekendheid als schrijver van ‘Handschrift’ in deze krant. Voor al hun activiteiten verdienen beiden veel waardering en hulde. Lees verder

vrijdag 15 april 2016

111 plekken in Zeeland die je gezien moet hebben

Uitgeverij Thoth in Bussum geeft naar Duits voorbeeld de serie ‘111 plekken’ uit. Eind 2015 verscheen het deel over Zeeland. Jan Kuipers is de bekwame schrijver en Heleen Dekker maakte de fraaie foto’s. Over het aantal van 111 kun je discussiëren. De auteur stelt vast dat het er ook 222 of 1111 kunnen zijn. ‘Zeelands karakter laat zich uiteindelijk niet loochenen’. Jan Kuipers schrijft ook: ‘Zeeland blijft Zeeland. Maar Zeeland is meer!’. Dat is de taal van een echte Zeeuw die hier is geboren, hier woont en een is geworden met de identiteit van onze provincie. Er spreekt een ingehouden trots uit en ook dat past bij de bescheidenheid die de Zeeuwen eigen is. Lees verder

dinsdag 12 april 2016

G.H. Vleugels Schutter (1874 – 1962)

De stamboom van de familie Vleugels Schutter gaat terug tot het eind van de zestiende eeuw. Gerbrant Jelisz. was konstabel, de officier die belast was met de zorg voor het geschut en de munitie. Hij woonde in Enkhuizen. Zijn zoon Jelis Gerbrantsz. werd predikant en dat gold ook voor zijn twee zonen Gerbrand en Egidius. Een kleinzoon van de laatste was Diederik Schutter, die kapitein in het leger was, en in 1762 in Tholen trouwde met Cornelia Anna Vleugels, dochter van de baljuw, mr. Jacob Vleugels. Hun zoon Gerbrand Hendrik, predikant in Oosterland, voegde de naam Vleugels toe aan die van zijn kinderen. Een kleinzoon van hem was Everard Egidius Vleugels Schutter (1825-1901), die geneesheer, heel- en vroedmeester was in datzelfde dorp. Uit zijn huwelijk met Cornelia van As werden twee meisjes en een zoon geboren, die werd genoemd naar zijn overgrootvader.
Gerbrand Hendrik Vleugels Schutter koos hetzelfde beroep als zijn vader. Hij studeerde na de Hogere Burgerschool medicijnen aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam. Op 25-jarige leeftijd behaalde Gerbrand zijn bul. In datzelfde jaar, 1899, volgde hij zijn vader op als geneesheer in Oosterland, tevens gemeentearts. Door middel van een advertentie deelde hij zijn vestiging aan het publiek mee met de mededeling dat brieven en boodschappen over zijn patiënten liefst voor half tien ’s morgens bezorgd moesten worden.
Gerbrand trouwde in Amsterdam met Johanna Frederika von Glahn. Zij werden de ouders van E.E. Vleugels Schutter. Met zijn echtgenote, die ook arts was, vestigde hij zich in Nieuwerkerk en later in Zierikzee. De tweede zoon uit het gezin was G.J.N. Vleugels Schutter, die huidarts werd. Beide broers trouwden met twee zussen Spit.
Behalve in Oosterland had dokter Vleugels Schutter ook patiënten in de naburige dorpen Sirjansland en Ouwerkerk. Dat gold ook voor Nieuwerkerk waar hij tijdelijk geneesheer van de gemeente en van het burgerlijk armbestuur was. Hij bezocht zijn patiënten op de motor. Tot aan de watersnoodramp van 1953 was Vleugels Schutter actief als arts. Hij werd geprezen om zijn kundigheid. In de necrologie, die na zijn dood verscheen in de Zierikzeesche Nieuwsbode, schreef de plaatselijke correspondent, L.A. Capelle: ‘Een bijna gevleugeld woord was altijd: Als dokter Schutter het niet meer weet, staat het er slecht voor’.
Dokter Vleugels Schutter had een wat stuurs uiterlijk. Zijn imposante snor droeg daaraan bij, naast zijn rijzige gestalte. Ook was hij een man van weinig woorden. Maar achter die uiterlijkheden ging een hart schuil dat open stond voor zijn gezin, zijn familie en zijn patiënten. Voor die laatste kon hij veel doen. In de Zierikzeesche Nieuwsbode verschenen regelmatig advertenties waarin de arts openlijk dank werd betuigd voor bijvoorbeeld goed geslaagde operaties of verleende hulp of bijstand. In 1949 had dokter Schutter het grote voorrecht zijn vijftigjarig jubileum te vieren.
7-huibNa de watersnoodramp werd op de plaats van de verwoeste dokterswoning aan de Molenweg een bungalow gebouwd. De praktijk deed Vleugels Schutter over aan dokter De Putter. In 1962 overleed de kundige arts. Zeven jaar eerder was zijn echtgenote overleden. De bekende kunstenaar Jan Toorop maakte een fraai portret van de arts. Het ging verloren tijdens de ramp van 1953 maar een foto bleef bewaard. Toorop bezocht Oosterland in 1919 op uitnodiging van de douairière van ambachtsheer dr. A.W. baron Schimmelpenninck van der Oye.
In zijn vrije tijd was dokter Schutter een goed schaker. In de Zierikzeesche Nieuwsbode is in de jaargang 1922 een partij van hem te vinden die hij speelde als lid van de Schaakvereniging Zierikzee tijdens een simultaanséance. De partij eindigde in remise ‘wegens het late uur’. De dokter moest immers nog terug naar Oosterland.

 

 

vrijdag 1 april 2016

De intrigantenclub door M.J.F. Robijns

Toen uitgever Floor Jonkers en Frans Smits, hoofdredacteur van het Historisch Nieuwsblad, nadachten over publicaties die het etiket van een klassieker verdienen, kwamen ze al snel op het proefschrift van M.J.F. Robijns. Het verscheen in 1967 onder de titel ‘Radicalen in Nederland (1840-1851)’. Ze kenschetsen het terecht als ‘een overrompelend werk’. Ze besloten tot heruitgave in een nieuwe serie die als naam meekreeg: Herontdekte Historische Klassiekers. Onder de nieuwe titel: ‘De intrigantenclub. Hoe radicale persmuskieten Willem II chanteerden en de democratie op weg hielpen’, verscheen het eind 2015. In dit boek is een prominente rol weggelegd voor de Zierikzeesche Nieuwsbode. Lees verder

vrijdag 25 maart 2016

Mr. Justus de Huybert (1611-1682)

Meer dan in de achttiende waren er in de zeventiende eeuw onder de Zierikzeese bestuurders politieke talenten aanwezig. Als tweede stad van Zeeland zag de magistraat van Zierikzee het als haar taak om bekwame regenten af te vaardigen die ambitie hadden als bestuurders van het gewest en van de Republiek. Een van hen was mr. Justus de Huybert. Lees verder

maandag 21 maart 2016

Desiderius Erasmus (1469-1536) en zijn uitgave van het Nieuwe Testament

Dit jaar is het vijfhonderd jaar geleden dat een van de belangrijkste werken van Desiderius Erasmus verscheen. Het betreft een uitgave van het Nieuwe Testament in het Grieks met een vertaling in het Latijn. Erasmus heeft ook Zierikzee bezocht.

Lees verder

zondag 13 maart 2016

Willem van Zalm (1848-1934)

Een van de meest kleurrijke personen uit de Schouwse Westhoek was Willem van Zalm. Wim de Vrieze besteedde in deel 1 van zijn boek ‘Trugkieke in de historie van de bijzondere duindorpen Burgh & Haamstede’ aandacht aan hem. Van Zalm kwam op het idee om iets met brandnetels te doen. Hij had het voordeel dat er in zijn tijd een groeiende belangstelling was voor de geneeskrachtige werking van de natuur. Lees verder

maandag 7 maart 2016

Het catechisatieboekje van Koenraat A. Stolk

Na afloop van mijn promotie op 3 december 2015 aan de Vrije Universiteit in Amsterdam waren er velen die me de hand kwamen drukken tijdens de receptie. Een van hen was een oude vriend, A.J. Smits, die met zijn zoon de reis vanuit Stavenisse had ondernomen. Hij gaf me een bijzonder cadeautje: het catechisatieboekje van Koenraat Stolk uit 1728. Lees verder

maandag 29 februari 2016

Louis de Boisot (c. 1530-1576)

Hij was de ‘Redder van Leiden’ maar had ook de ‘Redder van Zierikzee’ moeten worden. De admiraal die bekend stond om zijn moed en vermetelheid vergaarde grote roem. Tijdens onze onafhankelijkheidstrijd toonde hij zich een fel medestander van prins Willem van Oranje. Lees verder

dinsdag 23 februari 2016

Het bergen van tin uit een wrak op de Banjaard, 1889  

Het is een fraai geschreven verslag, met tekeningen en een kaart. We ontvingen dat in 2015 van het Gemeentearchief Vlissingen. De schrijver is Jan Lels (1848-1933), koopman en reder uit Kinderdijk. Zijn naam is nauw verbonden aan de Zuid-Hollandsche Maatschappij tot Redding van Schipbreukelingen waarvan hij president was. Hij had een neus voor lucratieve zaken. Daarvan getuigt het verslag dat bericht over het bergen van blokken tin. Lees verder

maandag 15 februari 2016

Prof. Dr. C.J. de Vogel (1905-1986)

Cornelia de Vogel had in Renesse, in haar huis aan de Oosterenbanweg 24, gekozen voor ruimte en vrijheid maar ook voor isolement. De vrouw die in het theologische debat binnen de Rooms-katholieke kerk een eigen plaats had ingenomen, stierf eenzaam, omgeven door een imposante bibliotheek en een groot persoonlijk archief. In veel opzichten was ze verbitterd toen haar pogingen om veranderingen tot stand te brengen waren mislukt. Lees verder

maandag 8 februari 2016

De zee kwam door de brievenbus

Deze en volgende weken worden bijdragen opgenomen die Huib Uil gereed had liggen voor zijn hartinfarct op 12 januari jongstleden. Inmiddels is hij aan het herstellen en gaat het naar omstandigheden goed met hem.

De watersnoodramp van 1953 blijft fascineren. De belangstelling ervoor neemt toe. Dat is onder meer in het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk te merken. Het verhaal van die dramatische nacht van 31 januari op 1 februari 1953 en de nasleep ervan had grote gevolgen. Vooral omdat de catastrofe diep ingreep in de levens van zovele mensen blijft de aandacht voor ‘de ramp’ onverminderd groot.

Het verhaal van de ramp is op talloze manieren onder woorden en in beeld gebracht. Ook in de vorm van jeugdboeken. Jan den Hartog schreef al in 1953 ‘De kleine ark’, dat vele malen werd herdrukt. Het jeugdboek ‘Houen jongens’ van K. Norel is een van de meest bekende. Het beschrijft hoe door eendrachtige samenwerking van een aantal mannen Colijnsplaat tijdens die spannende uren werd behoed. Twee jaar geleden schreef de journalist Herman Vuijsje een overzicht van de veranderingen in de jeugdliteratuur over de watersnoodramp. Hij deed dat vooral aan de hand van de daarin opgenomen tekeningen.

Kees Slager heeft zich verdienstelijk gemaakt met zijn standaardwerk over de ramp. Hij heeft op zijn beurt weer andere auteurs geïnspireerd. De laatste landelijk bekende auteur die een roman schreef over de ramp van ’53 was Margriet de Moor. Ook zij probeerde zo verantwoord mogelijk de fictie aan het papier toe te vertrouwen. In het kader van het schrijven had ik met haar een gesprek en op soortgelijke wijze liet zij zich ook door anderen bijpraten. Het is goed dat auteurs dat doen want realistische beelden zijn in deze omstandigheden belangrijk.

Vorig jaar kwam een nieuw jeugdboek uit. Het is van de hand van de schrijfster Selma Noort en verscheen bij uitgeverij Leopold, gespecialiseerd in kinderboeken. Selma heeft zich op dezelfde wijze laten inspireren. Haar zegsvrouw was Lia Gijzel-Soeting, die in het boek voorkomt als Liesje. Zij maakte Selma deelgenoot van haar rampervaringen. Het boek bevat waargebeurde passages maar het is geen waarheidsgetrouw verslag. De feiten zijn met fictie vermengd.

Als achtjarig meisje woonde Lia alias Liesje in Kruiningen waar ze met haar vader, moeder, zus en broertje de watersnood meemaakte. Het oostelijk deel van Zuid-Beveland en met name Kruiningen werd tijdens de ramp zwaar getroffen. 62 personen verdronken. Achterin zijn foto’s opgenomen van de schrijfster met haar vriendin en foto’s uit de periode dat Lia in Kruiningen woonde. Het jeugdboek bevat illustraties van Martijn van der Linden. Selma Noort droeg het boek op aan allen die leven met herinneringen aan de watersnoodramp en in het bijzonder aan haar vriendin. Voor het schrijven kreeg de auteur een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

De Zuid-Bevelandse sfeer is al meteen voelbaar in het tweede hoofdstuk. Selma’s grootouders woonden op een boerderij in ’s-Heer Hendrikskinderen. Oma droeg klederdracht. De rampnacht in Kruiningenvoltrok zich op een wijze die in veel verhalen doorklinkt. Toen het water kwam probeerde iedereen waardevolle spullen te redden. Het ging om zaken van waarde, ook in emotionele zin zoals fotoalbums. Vader ging helpen om zandzakken te vullen op verzoek van de brandweer. Het gezin ging naar de verdieping. Op een gegeven moment viel de elektriciteit uit. Liesje wilde haar konijn gaan redden, maar vader trok haar terug voordat zij de voordeur open kon maken. De golven kwamen eraan. De zee spoot door de brievenbus de gang in. Achterin het boek zijn feiten te vinden over de ramp van 1953 zodat alles in een juiste context kan worden geplaatst.

7-huib

Selma Noort, De zee kwam door de brievenbus, Uitgeverij Leopold, Amsterdam, ISBN 978 90 258 6764 5, 80 pagina’s, € 12,99.

vrijdag 29 januari 2016

Jhr.mr. W.C.M. de Jonge van Ellemeet (1811-1888)

Het moet een van de mooiste toespraken zijn geweest die op Schouwen-Duiveland werd gehouden. Het was op 16 maart 1883. Die middag werd het nieuwe gemeentehuis van Ellemeet geopend. De gemeenteraad was in een bijzondere vergadering bijeengekomen onder voorzitterschap van burgemeester J.M. de Glopper. De feestredenaar voor die middag was de ambachtsheer, jonkheer mr. W.C.M. de Jonge van Ellemeet. Lees verder

vrijdag 15 januari 2016

Atlas van de Watersnood 1953

Je vraagt je zo langzamerhand af: zijn er nog niet genoeg boeken verschenen over de watersnoodramp van 1953? Kan er nog iets nieuws worden geboden? Voor de hand liggend is om met ‘nee’ te antwoorden, maar toch is het antwoord bevestigend. De ramp van ’53 gaat lijken op de Tweede Wereldoorlog. De belangstelling ervoor neemt alleen maar toe. Lees verder

vrijdag 8 januari 2016

Jason Pratensis (c.1486-1558)

Zierikzee heeft beroemde medici gehad. Twee kregen ruime aandacht: Levinus Lemnius en Job Baster. De huisarts C.M. van Hoorn wijdde zijn proefschrift aan de eerste en woonde in het huis van de tweede aan het Havenpark. Ook over Baster publiceerde dr. Van Hoorn. Trouwens, de hele medische geschiedenis van Zierikzee is door hem geboekstaafd. Jason Pratensis, waarover Van Hoorn eveneens schreef, bleef in de schaduw, maar is het waard voor het voetlicht te halen. Lees verder

zaterdag 2 januari 2016

Nederland’s Patriciaat

Voor de kenners is het een bekende klank: het Nederland’s Patriciaat, is de pendant van het Nederland’s Adelsboek. Beiden verschijnen in hetzelfde kleine formaat: 15 bij 11 centimeter. Het Adelsboek staat bekend als ‘het rode boekje’, het andere is ‘het blauwe boekje’. Zoals de titel aangeeft, is in de ene serie de Nederlandse adel het onderwerp. Bij de tweede serie is het criterium minder strak. Daar gaat het om vooraanstaande families. Lees verder

maandag 28 december 2015

Fietje Kwaak (1901-1990)

Het leven kan heel onverwachte wendingen hebben. Een voorbeeld daarvan is de landarbeidersdochter Fietje Kwaak die haar werkzame leven eindigde als directiesecretaresse van Price Waterhouse terwijl ze voorbestemd was om voor de klas te staan. Fietje is het onderwerp van de biografie die Bertus Mulder over haar schreef en die onlangs is uitgekomen.
Lees verder

vrijdag 18 december 2015

Mijn promotie

Dit keer een persoonlijke column, gewijd aan mijn promotie tot doctor. Lees verder

vrijdag 11 december 2015

J.E. van den Broek (1894-1973)

Een van de meest energieke personen in Zierikzee in de periode tussen de beide Wereldoorlogen was J.E. van den Broek. Lees verder

vrijdag 4 december 2015

‘Sint Nicolaas in Zierikzee’ door J. Stamperius

Wie een exemplaar heeft, moet het koesteren. ‘Sint Nicolaas in Zierikzee’ is een verzamelaarsobject. Het is een geslaagd kinderboek met veel geschiedenis. Lees verder

vrijdag 27 november 2015

Sint Nicolaas in Zierikzee in 1924

Anders dan in voorgaande jaren wilde men er in 1924 een echt feest van maken. Om dat voor elkaar te krijgen, werd een comité opgericht. Lees verder

vrijdag 20 november 2015

Ambtenaren!

Er is geen beroepsgroep die zoveel irritatie oproept en er is ook geen beroepsgroep waarvan iedereen vindt dat die onmisbaar is maar tegelijk dat het aantal van hen drastisch minder kan. Ambtenaren moeten tussen die twee klippen doorvaren en staan voor de taak om hun baas en de burgers tevreden te houden. Dat vergt behendigheid maar het levert tegelijk veel gesprekstof op.
Jeroen Pepers en Davied van Berlo kwamen op het idee om een boek over ambtenaren samen te stellen. Ze gaven het als ondertitel: 200 jaar werken aan Nederland in 100 portretten. Die tweehonderd jaar valt samen met het jubileum van ons koninkrijk. Terecht, want het vak van ambtenaar maakte in die periode een nieuwe ontwikkeling door die zich vooral kenmerkte door professionalisering. Ambtenaren werden een eigen beroepsgroep. Lees verder

vrijdag 13 november 2015

Collecteren voor de verminkte militairen van Waterloo

De veldslag bij Waterloo, waarbij keizer Napoleon en zijn leger werden verslagen, maakte een verpletterende indruk. Onlangs kreeg die slag, die tweehonderd jaar geleden plaatsvond, aandacht. De gecombineerd Engelse, Pruisische en Nederlandse troepen hadden een grote overwinning behaald. De Nederlandse held was kroonprins Willem, die door zijn moedige houding in de strijd bij Quatre-Bras een belangrijk aandeel had in de overwinning. Lees verder

vrijdag 6 november 2015

De droom van Pieter Mogge

Op onze komende open archievendag op zaterdag 31 oktober 2015 besteden we aandacht aan dromen op Schouwen-Duiveland. Daarbij sluiten we aan bij het thema van de Maand van de Geschiedenis: ‘Tussen droom en daad’. De Zierikzeese regent Pieter Mogge droomde van een universiteit in zijn vaderstad.
Pieter Mogge werd in 1698 in Zierikzee geboren. Zijn wieg stond in het pand op de hoek van de Meelstraat en de Klokstraat. Als zoon van een regent was ook hij voorbestemd voor een carrière op de regeringskussens. Pieter ging naar de Latijnse school in zijn vaderstad en studeerde rechten in Leiden en Utrecht. Aan die laatste universiteit promoveerde hij op 2 juli 1718 tot doctor in de rechten. Zijn dissertatie is aanwezig in onze bibliotheek. Terug in Zierikzee begon zijn bestuurlijke loopbaan met die van heemraad van Schouwen. In 1720 werd hij lid van de vroedschap en schepen. Later volgden nog andere banen zoals die van opperdijkgraaf van Schouwen. Driemaal was Mogge een jaar lang burgemeester van Zierikzee. Lees verder

vrijdag 30 oktober 2015

De droom van de Dikke Toren

Oktober is de Maand van de Geschiedenis. Ook ons Gemeentearchief doet daaraan mee. Op zaterdag 31 oktober gaan onze deuren open voor belangstellenden om een kijkje bij ons te komen nemen. Dit jaar kreeg de Maand van de Geschiedenis als thema mee: Tussen droom en daad. Ook wij haken daarop in. Een van de mooiste dromen was de bouw van een ontzaglijk hoge toren.

Lees verder

vrijdag 16 oktober 2015

C. Slabbekoorn (1924-2009)

‘Strijdbaar is hij altijd gebleven. Een mens onder de mensen’. Het waren de treffende openingszinnen van het ‘In memoriam’ van Cees Slabbekoorn in de PZC van 17 november 2009. Wie hem ontmoette, werd ingenomen door zijn eenvoud en gemoedelijkheid. Het leggen van contacten, ongeacht rang of stand, was aan hem toevertrouwd. In veel opzichten was hij een burgervader die niet boven maar midden tussen zijn inwoners stond. Lees verder

vrijdag 9 oktober 2015

Vijftig jaar Woordenboek der Zeeuwse dialecten

Dit jaar is het vijftig jaar geleden dat het ‘Woordenboek der Zeeuwse dialecten’ uitkwam. Ondanks zijn lijvige omvang werd het een bestseller. In de boekenkast van menige Zeeuw is het te vinden. Ook niet-Zeeuwen hebben het in hun bezit, al was het maar om op te zoeken wat dat vreemde woord betekent dat ze van hun buurman of iemand anders hoorden. Lees verder

vrijdag 2 oktober 2015

Mr. H.C. Moolenburgh (1860-1910)

De familie Moolenburgh, die van oudsher uit landbouwers bestond, klom aan het eind van de achttiende eeuw in maatschappelijk opzicht. Via de besturen van de gemeente, de polder en de kerk kwamen ze hogerop zodat ze tot de plattelandselite gingen behoren. Hun zonen kozen niet de landbouw maar bleven er wel hun leven lang nauw contact mee houden. Lees verder

vrijdag 25 september 2015

Opgang en neergang van het onderwijs

Schouwen-Duiveland maakt moeilijke tijden door als het gaat over onze bevolking. Ook wij zijn een krimpregio aan het worden: een langzaam teruglopend bevolkingsaantal, minder jeugd en een vergrijzende bevolking. Daar staan gelukkig nog veel meer positieve zaken tegenover. Schouwen-Duiveland biedt nog altijd veel uitdagingen en het is een voorrecht hier te mogen wonen en werken, iets waarvan ook onze gasten overtuigd zijn. Lees verder

vrijdag 18 september 2015

Adriaan (1911-1986) en Janneko Heule (1913-1984)

Dinsdag 13 mei 2014 was een hoogtijdag voor Sirjansland. Toen werd het beeld onthuld van het onderwijzersechtpaar Heule. Het fraaie beeld, gemaakt door Vincent Krans uit Ouwerkerk, pronkt sindsdien bij de entree van het dorp. Het beeld werd geschonken door de Stichting Renesse, die ieder jaar een kern verblijdt met een dergelijk monumentje. Lees verder

vrijdag 11 september 2015

Charles Linssen over Zeeland

Uitgeverij Het Paard van Troje in Goes heeft er een mooi boekwerk van gemaakt. Kortweg heet het: Over Zeeland, met als ondertitel: Het Zeeuwse volkslied, regionale en lokale Zeeuwse volksliederen en nog meer … Charles Linssen was twaalf jaar wethouder in Goes en is nu een gepassioneerde fotograaf. Daarvan zijn prachtige voorbeelden te zien in het genoemde boek dat hij heeft opgedragen aan zijn kleindochters Noa en Luna, beiden geboren en opgegroeid in Zeeland. Lees verder

vrijdag 4 september 2015

Maria Magdalena Stavenisse (1700-1783)

Het portret van Maria Magdalena Stavenisse, dat zich in het Rijksmuseum in Amsterdam bevindt, dateert van omstreeks 1726 en werd gemaakt door de in zijn tijd beroemde schilder Cornelis Troost. Het toont ons een zelfverzekerde vrouw die met genoegen de aanschouwer bekijkt. Waarschijnlijk heeft het portret gehangen in haar buitenplaats in Bruinisse, het dorp waarmee ze zich bijzonder verbonden voelde. Lees verder

vrijdag 28 augustus 2015

De Vier Jaergetyden’ van Jan Macquet

Het Zierikzeese aandeel in de letterkunde in de achttiende eeuw was in handen van de medicus Jan Macquet. Een onlangs door ons Gemeentearchief verworven dichtbundeltje bewijst zijn gaven op het poëtisch vlak. Het zijn voldoende redenen om stil te staan bij zijn persoon en zijn werk. Jan Macquet (1731-1798) werd in Brouwershaven geboren. Zijn vader, Jan Macquet, was predikant in Elkerzee en zoon van een Franse Hugenoot, die zich als koopman in Middelburg vestigde. Zijn moeder was Dana Pluijmpot, dochter van Anthony Pluijmpot en Levina van Duijn. Dana’s ouders waren in Brouwershaven woonachtig waar haar vader baljuw was. Dat zal de reden zijn voor de bevalling in die stad. Vader Jan Macquet had kort tevoren als predikant zijn intree gedaan in Domburg. Om de toekomstige kraamvrouw de vermoeienissen te besparen, stond de wieg van hun zoon in Brouwershaven. Ongetwijfeld zijn moeder en kind spoedig daarna ook naar Domburg vertrokken. Wel werd Jan in de kerk van Brouwershaven gedoopt, waar hij in het doopboek werd ingeschreven als Johannes. Lees verder

vrijdag 21 augustus 2015

J. van Bommel (1934-2015)

Onlangs overleed Jan van Bommel, oud-burgemeester van Duiveland en Kapelle. Hij was een innemend persoon en een krachtig en deskundig burgemeester. Jan van Bommel was de rust zelf. Daarom stond er treffend in de rouwadvertentie: ‘In alle rust gestorven, zoals hij heeft geleefd’.

Lees verder

vrijdag 14 augustus 2015

Slot Moermond in Bergen op Zoom

Het Markiezenhof in Bergen op Zoom is een van de fraaiste stadskastelen in ons land. Het was het onderkomen van de markiezen en werd later tot hospitaal en kazerne ingericht. Nu is het museum en ook is de archiefdienst erin ondergebracht. In het kader van de restauratie van het complex kreeg het Markiezenhof negen behangsels van de Rijksdienst van Beeldende Kunst. Ze werden in 1978 aangebracht in de Augustakamer. Jan Peeters, tot voor kort verbonden aan het Markiezenhof, deed recent een ontdekking die ook voor ons interessant is. Lees verder

vrijdag 7 augustus 2015

Co ’t Hart (1929-2015)

Op Schouwen-Duiveland was het geen nieuws en elders zullen slechts enkelingen het overlijden hebben opgemerkt. Onlangs overleed de dichteres Co ’t Hart. Ze voelde zich aan Schouwen-Duiveland verbonden, woonde er en leefde hier onopvallend. Weinigen hebben er weet van gehad dat deze dichteres hier woonde. Jacoba Lena ’t Hart werd in 1929 geboren in Maassluis. Daar overleed ze ook. De kist met haar lichaam werd bijgezet in het familiegraf, voorafgegaan door een dankdienst voor haar leven, die werd gehouden in de Immanuëlkerk. Veel over haar leven is (mij) niet bekend. Uit de schaarse gegevens wordt duidelijk dat pen en papier haar leven lang vergezelden. Jacoba, die Co werd genoemd, was werkzaam in administratieve beroepen. Ze was telefoniste, later kantoorbediende (bij gebrek aan een vrouwelijke aanduiding) en secretaresse. Lees verder

vrijdag 31 juli 2015

François Breekpot (1759-1801)

François Breekpot was een van de vele regenten die Zierikzee telde. Dat hij tot die stand ging behoren, was allerminst voor de hand liggend. De kansen, die hij kreeg, pakte hij met beide handen aan. De Bataafs-Franse tijd was voor hem een hoogtepunt.

Lees verder

vrijdag 24 juli 2015

Zeeuwse visserstruien

Truien bij de vleetMeteen geef ik het toe: dit is geen onderwerp voor de zomer. Maar het enthousiasme van de samenstelsters is een van de redenen er toch aandacht voor te vragen: Zeeuwse visserstruien. Zaterdag 13 juni 2015 was het ook een warme dag. Een groot aantal mensen, waarbij de dames ver in de meerderheid waren, zaten die morgen bij elkaar in de raadzaal van het voormalige stadhuis van Arnemuiden. Onder het toeziend oog van enkele Oranjevorsten in de vorm van schilderijen – de stad voelt zich nog steeds nauw aan ons koningshuis verbonden – werd een fraai boek gepresenteerd.

Lees verder

vrijdag 17 juli 2015

Michiel de Ruyter en Zierikzee

De beroemdste Zeeuw aller tijd is ongetwijfeld Michiel de Ruyter. Wat graag zou ik zien dat we deze Vlissinger wat nauwer aan Zierikzee kunnen binden. De opnamen voor de film over deze zeeheld zijn in 2014 voor een deel in Zierikzee gemaakt, maar dat was vanwege het schilderachtige decor dat onze goede stad van oudsher biedt. Zou Michiel ooit in Zierikzee zijn geweest? Sinds kort is duidelijk dat het heel goed mogelijk is geweest.

Lees verder

vrijdag 10 juli 2015

De kop van Schouwen

Voor bijna een tientje kan iedereen deze fraaie uitgave laten verhuizen van de winkel naar zijn leestafel of boekenkast. ‘De Kop van Schouwen’ is een mooi lees- en kijkboek geworden, dat een aanwinst is voor de historische lectuur over Schouwen-Duiveland. Beknopt en helder worden de grote lijnen van de geschiedenis geschetst in elf hoofdstukken, met vooral veel aandacht voor wat er heden te zien is.

Lees verder

vrijdag 3 juli 2015

Jan van Renesse (1266-1304)

Eerherstel voor Jan van Renesse, zo zou de ondertitel kunnen luiden van een recent boek. Jan van Renesse behoort samen met Witte van Haamstede tot de middeleeuwse helden van Schouwen-Duiveland. Witte’s grootste wapenfeit was de slag bij het Manpad (bij Haarlem) die in 1304 heeft plaatsgevonden. Maar inmiddels is aangetoond dat die slag nooit heeft plaatsgevonden. Daarentegen is de Gulden sporenslag bij Kortrijk van 1302 zeer beroemd, in het bijzonder bij onze zuiderburen. Daar leidde onze Jan van Renesse de Vlaamse legermacht naar de overwinning op de troepen van de Franse koning. Lees verder

vrijdag 26 juni 2015

De slag bij Waterloo in 1815

Op 18 juni 2015 is het tweehonderd jaar geleden dat de Slag bij Waterloo plaatsvond. De geallieerde troepen, vooral bestaande uit Britse, Pruisische en Nederlandse militairen, onder leiding van de Engelse bevelhebber Wellington wist de Franse troepen, onder leiding van keizer Napoleon, te verslaan. Het was het grootste militaire treffen uit de negentiende eeuw waarvan de nagalm nog decennia lang te horen was. De prins van Oranje, de latere koning Willem I, leidde de eerste gevechten, die bij Quatre-Bras plaatsvonden. De slag werd gevolgd door een veldtocht door Frankrijk, die eindigde met de overgave van Napoleon op 15 juli. De keizer werd naar Sint Helena verbannen, waar hij zijn laatste dagen in gevangenschap doorbracht. Lees verder

vrijdag 19 juni 2015

Ds. Petrus Haack (1747-1824)

Tweehonderd jaar eerder, op 2 december 1813, werd de eerste Oranjevorst ingehuldigd. Als Willem I deed hij in de Nieuwe Kerk zijn intrede. Als soeverein vorst beloofde hij trouw ‘onder waarborging eener vrije constitutie’, waarmee de grondwet werd bedoeld die het jaar daarop tot stand kwam. In 1815 proclameerde Willem zichzelf tot koning der Nederlanden. Amsterdam was de bewuste keuze voor de inhuldiging want dat werd de hoofdstad van het koninkrijk. Het jaar ervoor, op 30 maart 1814, had Willem I plechtig de eed afgelegd op de grondwet, die een dag eerder was goedgekeurd door een vergadering van notabelen, en was hij ingehuldigd. Ook die plechtigheid vond plaats in de Nieuwe Kerk. Die dag was een hoofdrol weggelegd door een vroegere inwoner van Schouwen-Duiveland: ds. Petrus Haack. Lees verder

vrijdag 12 juni 2015

Zierikzee anno 1304 in Leiden anno 1865

Honderdvijftig jaar geleden, op 6 juni 1865, veranderde het Hollandse Leiden in het Zeeuwse Zierikzee. Iedere vijf jaar hield het Leidse studentenkorps een maskerade om de verjaardag van hun universiteit te vieren. In 1865 was die 290 jaar oud. Leiden was die dag het toneel van een bijzondere optocht die veel bekijks trok.

Lees verder

vrijdag 5 juni 2015

J.A. van Roon-Vooren

Rob de Jongh had er goed aan gedaan. Bij het opruimen van een huis dreigden de stukken te worden weggegooid. Lees verder

vrijdag 29 mei 2015

Jhr. W.D. de Jonge (1795-1864)

Willem Dignus de Jonge behoorde tot een van de meest toonaangevende personen van zijn tijd. Hij nam, dankzij zijn functies, een prominente plaats in, die hij op opvallende wijze invulling gaf. Zijn voetstappen in Zierikzee, waar hij werd geboren en overleed, zijn tot op de dag van vandaag te volgen. Lees verder

vrijdag 15 mei 2015

De bevrijding van Schouwen-Duiveland in 1945

Op 5 mei hebben we de bevrijding gevierd die zeventig jaar geleden plaatsvond. Na vijf bange oorlogsjaren vierden de Nederlanders feest. Iedereen was opgelucht dat aan de bezetting door Duitsland een einde was gekomen. Te weinig is bekend dat die laatste oorlogsfase op Schouwen-Duiveland heel anders verliep. Was de rest van Zeeland al in het najaar van 1944 bevrijd, ons eiland bleef bezet tot het eind van de oorlog. Weliswaar was de capitulatie getekend in Wageningen, maar op Schouwen-Duiveland duurde het nog twee dagen voordat de Duitsers de wapens neerlegden. Er is alle reden voor een terugblik op die dagen. Lees verder

vrijdag 8 mei 2015

Boeken- en kaartenliefhebber Rob de Jongh

Een echte boeken- en kaartenliefhebber, zo mogen we Rob de Jongh noemen. De wegen van Rob en mij kruisten elkaar via de redactiecommissie van het historisch jaarboek van Stad en Lande van Schouwen-Duiveland, de Kroniek van het land van de zeemeermin. Rob maakte me vele malen deelgenoot van zijn vondsten en aankopen. Onlangs bracht hij een aantal fraaie kaarten en boeken naar het Gemeentearchief. Het zijn bijzondere aanwinsten, die we met plezier hebben toegevoegd aan onze verzamelingen. Lees verder

vrijdag 1 mei 2015

Belgen in Bruinisse in 1915

Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werden ook in Bruinisse Belgische vluchtelingen opgevangen. Lees verder

vrijdag 24 april 2015

Vlissingen 700 jaar stad

Deze maand is de viering begonnen van het feit dat Vlissingen zevenhonderd jaar geleden stadsrechten kreeg. Lees verder

vrijdag 17 april 2015

Duizend jaar weer, wind en water

Wil je weten, bij wijze van voorbeeld, hoe het weer vijfhonderd jaar geleden was, pak dan ‘Buisman’ erbij. Lees verder

vrijdag 10 april 2015

J.H.C. Heyse (1839-1913)

In de loop van de afgelopen twee eeuwen heeft Schouwen-Duiveland regelmatig een lid van Gedeputeerde Staten geleverd. Lees verder

vrijdag 3 april 2015

‘Natuurkundige uitspanningen’ van Job Baster

In het Zierikzeese Stadhuismuseum is een serie lezingen gestart over Job Baster. De aanleiding daartoe is de terugkeer van zijn bijzonder fraaie schelpenkabinet. Het werd door deze medicus vervaardigd en door hem gelegateerd aan het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen. Jarenlang was het te bewonderen in het Zeeuws Museum in Middelburg. In het kader van de heropening van het museum heeft het een ereplaats gekregen in de voormalige thesaurierskamer in het stadhuis, later in gebruik als werkkamer van de gemeentesecretaris van Zierikzee. De eerste lezing is achter de rug, maar er worden er nog twee gehouden. Lees verder

vrijdag 27 maart 2015

Mr. Anthonie Ockerse (1702-1758)

Ter gelegenheid van het verschijnen van het boek ‘De kajak van Zierikzee en andere verhalen’, gewijd aan de rijke collectie van het Zierikzeese Stadhuismuseum, is een van de vertrekken ingericht met daar beschreven voorwerpen en schilderijen, die niet in de vaste expositie zijn opgesteld. Het is de kamer direct rechts bij de trap naar de eerste verdieping. Waar vroeger de telefoniste en typiste van de Gemeente Zierikzee hun werk deden, is nu deze bonte verzameling samengebracht.

Daar hangt ook het portret van mr. Anthonie Ockersse, de Zierikzeese regent, die dit keer centraal staat. Sinds 1949 is het doek in gemeentelijk bezit. Het was een van de zeven schilderijen die de gemeente aankocht, die op hun beurt weer onderdeel waren van veertig portretten, afkomstig van het kasteel de Keukenhof bij Lisse. De gemeente had ze kunnen verwerven dankzij een tip van jhr. mr. C.C. de Jonge, burgemeester van Zutphen, die het belang voor Zierikzee onderkende. Lees verder

vrijdag 20 maart 2015

De kajak van Zierik en andere verhalen

Een van de meest bizarre momenten in mijn loopbaan maakte ik in 1985 mee. Ik kreeg een tip dat een opmerkelijk bord met wapens te koop werd aangeboden bij een antiquair in Brouwershaven. Lees verder

vrijdag 13 maart 2015

Een mijnontploffing in 1915

De Eerste Wereldoorlog heeft ook een aantal slachtoffers gekost op Schouwen-Duiveland. Voor de hand liggend is te denken aan het bombardement op Zierikzee in 1917. Een Engelse vliegenier dacht boven Vlaanderen te vliegen. In werkelijkheid bevond hij zich boven Zierikzee waar hij zijn bommen loste. Het kostte drie mensenlevens. Maar in 1915 ontplofte een mijn met vijf dodelijke slachtoffers. Lees verder

vrijdag 6 maart 2015

J. van der Maas (1930-2015)

Bescheiden, evenwichtig en betrouwbaar, dat zijn steekwoorden die boven komen bij het noemen van Jaap van der Maas, de onlangs overleden oud-gemeentesecretaris van Duiveland. De oudere gemeenteambtenaren kennen het adagium: de gemeentesecretaris fluistert in de vergadering van de gemeenteraad, hij spreekt in de vergadering van burgemeester en wethouders en hij buldert op de gemeentesecretarie. De eerste twee uitspraken gaan op voor Jaap van der Maas, de laatste niet, want dat deed hij eenvoudigweg nooit.

Lees verder

vrijdag 27 februari 2015

Stukken van J.L. van Leeuwen

Onlangs kwam Ad Tramper, gemeentearchivaris van Vlissingen, bij me op bezoek. Hij had behoefte om bij te praten en dat was wederzijds. Ad had de gelegenheid aangegrepen om stukken mee te brengen van J.L. van Leeuwen. De voorganger van Ad Tramper, Adri Meerman, had me de stukken al lang geleden beloofd. Nu kwam het ervan. Lees verder

vrijdag 20 februari 2015

Dr A. van der Hoeven (1858-1932)

Een van degenen die tijdens de Eerste Wereldoorlog een cruciale rol speelde was de arts A. van der Hoeven. J.P. Louwerse, commandant van de derde compagnie van het 38ste Landweerbataljon, dat in Zierikzee was gelegerd, benaderde Van der Hoeven om officier van gezondheid te worden. Hij wist veel in goede banen te leiden. Zijn herinneringen schreef hij op. Deze verschenen in druk in 1925 onder de titel: Geschiedenis van de Mobilisatie te Zierikzee. Augustus 1914-November 1918. Lees verder

vrijdag 13 februari 2015

Dijken

Het is een kloek boek. Eind vorig jaar verscheen het. ‘Dijken van Nederland’ belicht een onmisbaar onderdeel van ons landschap. Dat gebeurt, zoals verwacht mag worden bij een dergelijk onderwerp, op een solide en stevige wijze. Het boek heeft een fors formaat en telt 344 pagina’s. De prijs is ernaar, maar wie dat er voor over heeft, bezit een standaardwerk dat een uitstekende introductie biedt. Het boek is bijzonder fraai geïllustreerd met foto’s, prenten, kaarten en tekeningen. Lees verder

vrijdag 6 februari 2015

Leentje Veltman-Hack (1917-2014)

Zo’n dertig jaar lang heeft Leentje Veltman-Hack een grote bijdrage geleverd aan het culturele leven op Schouwen-Duiveland en in het bijzonder de cultuurhistorie. Ze was verknocht aan Ouwerkerk. Vele verhalen en talloze anekdotes had ze daarover paraat. Wie daarover met Leentje in gesprek kwam, vond in haar een uitstekende ambassadrice van dit Duivelandse dorp. Lees verder

vrijdag 30 januari 2015

Brieven uit Amerika

Elke onderwijsgevende zal het ervaren. Wat is het mooi als je weg gekruist wordt door een vroegere leerling, die blijk ervan geeft dat hij het onderwijs van toen goed in zich heeft opgenomen. Een dergelijke ervaring had ik met een van mijn cursisten oud-schrift. Doel van die cursussen is de deelnemers vaardigheden te leren om het schrift van vroeger tijden goed te kunnen lezen.

Lees verder

vrijdag 23 januari 2015

J.M. Mulder (1817-1898)

De strijd tussen openbaar en bijzonder onderwijs was in de tweede helft van de negentiende eeuw hevig en kreeg zijn beslissing met de Pacificatie van 1917. De schoolstrijd werd daarmee beëindigd. Sindsdien geldt de regel dat het bijzonder onderwijs op dezelfde wijze gefinancierd wordt als het openbaar onderwijs. Aanvankelijk kregen christelijke scholen geen enkele steun terwijl zij toch gehouden waren de wettelijke regels voor het onderwijs na te komen.  Lees verder

vrijdag 16 januari 2015

De veerdiensten van de RTM

Bas van der Heiden uit Ouddorp heeft een reputatie opgebouwd als kenner van de RTM. De nieuwe en jonge Schouwen-Duivelanders zullen de letters RTM niets of weinig zeggen, maar de oudere des te meer. RTM staat voor de Rotterdamse Tramweg Maatschappij. Bas van der Heiden heeft een fraai fotoboek gemaakt waarin de veerdiensten van de RTM uitvoerig aan bod komen. Met grote kennis van zaken geeft hij in de bijschriften veel informatie.  Lees verder

vrijdag 9 januari 2015

Ir. J.L. van Sloten (1919-2014)

Een van de personen, die na de watersnoodramp van 1953 een belangrijke rol heeft gespeeld bij de wederopbouw, was ir. J.L. van Sloten. Hij behoorde tot de mensen, die op Zeeuws niveau de Delta-boys werden genoemd. Zij waren het die vanwege hun strategische functie een belangrijke bijdrage leverden aan de ontwikkelingen op Schouwen-Duiveland.

Lees verder

vrijdag 2 januari 2015

De Bosatlas van het Cultureel Erfgoed

Wie het werk wil aanschaffen, moet erop bedacht zijn dat dit boek een aparte plaats verdient. Het is te groot voor de boekenkast en toch verdient het een ereplaats. De Bosatlas van het Cultureel Erfgoed is een prachtige uitgave voor iedereen die het bezit van onze monumenten en het landschap een warm hart toedraagt. Maar ook het immateriële erfgoed – denk aan gebruiken en gewoonten – komt aan de orde. Het is vooral een naslagwerk dat ons leert hoeveel schoonheid ons land herbergt. Lees verder

zaterdag 27 december 2014

Bevolkingsregisters van Zierikzee

Afgelopen maandag 15 december 2014 hadden we onze jaarlijkse vrijwilligersavond. Het is de gelegenheid voor het gemeentebestuur van Schouwen-Duiveland om alle vrijwilligers, momenteel 35 in getal, dank te zeggen voor hetgeen zij in het nu bijna afgelopen jaar hebben gedaan voor het Gemeentearchief. Deze groep zet zich in voor het nader toegankelijk maken van de archieven en verzamelingen. Dat betekent het beschrijven van foto’s, het toegankelijk maken van notariële akten, van bouwvergunningen, van rechterlijke archieven, van archieven van weeskamers, enzovoorts. Allemaal nuttige activiteiten waarvan de resultaten te zien zijn op de pagina’s van het Gemeentearchief op onze gemeentelijke website. Lees verder

vrijdag 19 december 2014

C. Lazonder (1913-1944)

In deze dagen worden we opnieuw herinnerd aan het drama van de ‘Tien van Renesse’, nu zeventig jaar geleden. Op 10 december 1944 werden negen mannen in Renesse door Duitse soldaten opgehangen na hun poging om te ontsnappen naar het bevrijde Noord-Beveland. Een Duitse rechtbank had hen ter dood veroordeeld wegens verzetsactiviteiten. De plaats van executie was de laan naar Slot Moermond. De tiende van de ‘Tien van Renesse’ was Cornelis Lazonder. Lees verder

vrijdag 12 december 2014

Trugkieke in Burgh en Haamstede

Vrijdag 21 november 2014 zat lunchboerderij ‘Molenberg’ in Burgh-Haamstede vol. Velen waren die middag aanwezig bij de presentatie van ‘Trugkieke in de historie van de bijzondere duindorpen Burgh & Haamstede’, deel 2. Daarbij zijn ook Westenschouwen, Burghsluis en Koudekerke inbegrepen. De auteurs zijn Wim en Ana Maria de Vrieze-da Cunha Rosa.

Lees verder

vrijdag 5 december 2014

Stad en Lande 75 jaar  

Dit jaar bestaat de Vereniging Stad en Lande van Schouwen-Duiveland 75 jaar. Een jubileum dat een gevoel van trots kan oproepen, maar dat is bij deze vereniging niet op zijn plaats. Het bestuur en de leden willen graag het erfgoed op ons voormalig eiland veiligstellen. Omdat het niet altijd is gelukt dat te verwezenlijken, moet dat gevoel van trots wijken voor waakzaamheid.

Lees verder

vrijdag 28 november 2014

F.R. van der Wedden (1873-1926)

In de hal van het Gemeentearchief en in het Stadhuismuseum zijn tentoonstellingen te zien over Schouwen-Duiveland en de Eerste Wereldoorlog. Beiden geven in vogelvlucht weer welke gevolgen de oorlog met zich meebracht. In het Gemeentearchief wordt de start gevormd door een bekendmaking waarin de mobilisatie wordt afgekondigd door het oproepen van alle miliciens. De publicatie is gedateerd op 31 juli 1914 en afkomstig uit het archief van de Gemeente Brouwershaven. Eronder staat een krachtige handtekening: V.d. Wedden. Lees verder

vrijdag 21 november 2014

Mr. Anthony de Jonge (1607-1669)

Vorige week werd een bijzonder archiefstuk belicht: de perkamenten band met stukken van de heerlijkheid Haamstede over de periode 1492-1666, afkomstig van Anthony de Jonge. Het is een goede aanleiding deze schrandere jurist voor het voetlicht te halen. Lees verder

vrijdag 14 november 2014

Heerlijkheid Haamstede

Vrijwel elke week komen er schenkingen binnen. Het zijn grote en kleine aanwinsten die allemaal iets te maken hebben met Schouwen-Duiveland en die een facet van de geschiedenis van ons eiland documenteren. Lees verder

vrijdag 7 november 2014

Ds. D. van Maanen (1885-1962)

Het is een boeiende foto. Deze is genomen op 25 juli 1919 in de huiskamer in de pastorie in Burgh. Vader staat er trots bij. Moeder is vol aandacht voor haar kind en de baby kijkt nieuwsgierig naar de fotograaf. Dit huiselijke tafereeltje brengt ons bij de Burghse predikant D. van Maanen. Lees verder

vrijdag 31 oktober 2014

Zeeland tijdens de Eerste Wereldoorlog

Vorige week zat de raadszaal in het stadskantoor van Goes bomvol. Die avond stond de Eerste Wereldoorlog centraal. Han Polman, commissaris van de koning, opende een tentoonstelling in de hal door een sirene in werking te stellen. Lees verder

vrijdag 24 oktober 2014

De burgerwacht van Zierikzee

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was Nederland neutraal en het oorlogsgeweld ging grotendeels aan ons voorbij, maar dat nam niet weg dat de gevolgen voor ons land groot waren. Lees verder

vrijdag 17 oktober 2014

Mr. D. van der Vliet (1859-1916)

Dit jaar is er veel aandacht voor de Eerste Wereldoorlog. Ook het Gemeentearchief Schouwen-Duiveland haakt daarop in met een expositie. Tijdens de Open Archievendag op zaterdag 25 oktober is er veel te zien en te horen over dit onderwerp. In die oorlog was voor Zierikzee als centrumgemeente een belangrijke rol weggelegd, in het bijzonder voor burgemeester mr. D. van der Vliet.  Lees verder

vrijdag 10 oktober 2014

Afschaffing van de slavernij

Dit jaar wordt de afschaffing van de slavernij, nu tweehonderd jaar geleden, op allerlei manieren herdacht. Beter gezegd: in 1814 werd de handel in slaven verboden want eerst in 1859 en 1863 werd de slavernij afgeschaft waarmee ons land een van de laatste was. In Middelburg wordt veel aandacht gegeven aan de afschaffing van de handel. Daar is ook alle reden toe want de Middelburgse Commercie Compagnie vervoerde ruim 27.000 West-Afrikanen naar Amerika, vaak onder erbarmelijke omstandigheden. Ik plaag mijn Walcherse collega’s er wel eens mee: ‘Die zwarte bladzijde uit onze geschiedenis laat ik graag aan jullie over’. Maar ik bewonder de wijze waarop deze niet goed te praten activiteiten voor het voetlicht worden gebracht.

Lees verder

vrijdag 3 oktober 2014

Isaac Uijl (1738-1800)

In september 2014 werd door de Rederijkers het historisch openluchtspel ‘De Poortwachter’ opgevoerd. Met groot enthousiasme hebben de spelers, ondersteund door vele andere vrijwilligers, het publiek meegenomen naar de spannende periode van het einde van de Franse bezetting in 1813. Een belangrijke rol in het spel was weggelegd voor de poortwachter, Isaac Uijl, gespeeld door André Vroegindeweij.

Lees verder

dinsdag 30 september 2014

De degen van Mondragon

Er is waarschijnlijk geen overlevering in Zierikzee zo hardnekkig als die van de degen van Mondragón. Wie hij was kan elke Zierikzeeënaar vertellen, tenminste als hij of zij vergroeid is met de stad die hem of haar lief is. Velen hebben ook weet van zijn degen die te vinden is op de top van Noordhavenpoort. Lees verder

vrijdag 12 september 2014

De Franse tijd in de Dikke Toren

De belangstelling voor de Eerste Wereldoorlog, die honderd jaar geleden begon, is begrijpelijk. Maar we mogen niet vergeten dat tweehonderd jaar geleden zich ook belangrijke gebeurtenissen voltrokken. In 1813 verlieten de Franse troepen ons land, werd de basis gelegd voor ons huidige koninkrijk der Nederlanden en begon ons koningshuis met Willem I. Hij aanvaardde in 1814 de soevereiniteit over België. Die nieuwe staatkundige indeling van Europa werd bezegeld door het congres van Wenen. Daar werd ook ingestemd met het feit dat Willem I hertog van Luxemburg werd. Die personele unie verbond dit hertogdom met het nieuwe koninkrijk. Lees verder

vrijdag 5 september 2014

Mr Joachim Ferdinand de Beaufort (1719-1907)

Eerder dit jaar verscheen de handelseditie van het proefschrift van Rob Melchers. Het draagt als titel: ‘De Beaufort. Geschiedenis van een aanzienlijke familie van 1613 tot 1876’. Hij analyseert daarin de opkomst van deze familie, die in de negentiende eeuw in de adelstand werd verheven. Er lopen verschillende lijnen van deze familie naar Schouwen-Duiveland. Het meest prominent is dat het geval bij mr. Joachim Ferdinand de Beaufort.

Lees verder

vrijdag 29 augustus 2014

Honderd jaar Rode Kruis in Zierikzee

Op vrijdag 21 augustus 1914 werd in Zierikzee een afdeling van het Rode Kruis opgericht. De reden was een bijzondere. In Zierikzee waren gemobiliseerde militairen gelegerd. Commandant Louwerse wilde een tijdelijk ziekenhuis inrichten. Zierikzee was echter ver van het front gelegen en daarom hechtte de inspecteur van de geneeskundige dienst van de Landmacht er weinig waarde aan. Op grond daarvan wilde het hoofdcomité van het Nederlandse Rode Kruis geen geldelijke steun verlenen. Maar als nu in Zierikzee een comité werd opgericht dan kon die de collecte voor het Rode Kruis houden en bestemmen voor het hospitaal.

Lees verder

vrijdag 22 augustus 2014

Zierikzeese Rode Kruis 100 jaar

Op vrijdag 21 augustus 1914 werd in Zierikzee een afdeling van het Rode Kruis opgericht. Lees verder

vrijdag 22 augustus 2014

Harry van Doorn (1890-1965)

Toeval bestaat niet, maar toch was het frappant. Die morgen had ik een knipsel in handen met daarin een interview met kapper H. van Doorn. Diezelfde ochtend arriveerde een enveloppe met foto’s van … H. van Doorn. De afzender was Herman Doeleman die ze vond tussen ‘oude spullen’. Hij schreef erbij: ‘Iets voor ’t archief?’. Dat is zeker het geval want kapper Van Doorn verdient dat. Lees verder

vrijdag 15 augustus 2014

Ingezoomd

Met aan het Engels ontleende termen is het soms lastig want ‘Ingezoomd’ moet je vooral niet letterlijk uitspreken. Hier gaat het om ‘Ingezoemd’ op Schouwen-Duiveland. De Nieuwe Kerk hangt deze zomer vol met schilderijen die een vaak verrassende blik geven op locaties op Schouwen-Duiveland. Lees verder

vrijdag 8 augustus 2014

F.K. Vos (1929-2014)

Maatschappelijke betrokkenheid vanuit je eigen deskundigheid is een groot goed. Je inzetten voor de samenleving door je talenten te ontplooien is een goede zaak. Wie daarbij bovendien oog heeft voor zijn medemens heeft alle ingrediënten om uit te groeien tot een goed bestuurder. Zulke kwaliteiten bezat Fré Vos. Lees verder

vrijdag 1 augustus 2014

Feest in Renesse in 1945

Erik de Boer uit Nisse was de tipgever. Voor de jaarlijkse rommelmarkt in dat Zuid-Bevelandse dorp was een bijzonder iets binnengekomen. Het was een cassette met foto’s van Renesse. Of wij daar belangstelling voor hadden? Dat hadden we zeker. Lees verder

vrijdag 25 juli 2014

De BNG honderd jaar

Het is een fors gedenkboek. Een bestseller zal deze publicatie niet worden maar interessant is het wel. Wie bekend is in Den Haag zal vast het pand wel kennen. Aan de Koninginnegracht op nummer 2 is het kantoor van de Bank Nederlandse Gemeenten, kortweg de BNG, gevestigd. Die viert zijn honderdjarig bestaan. Alle aandeelhouders, waaronder onze gemeente, kreeg het boek toegezonden nadat het eerste exemplaar in ontvangst was genomen door de minister van Financiën, Jeroen van Dijsselbloem. Jozef Vos en Gerarda Westerhuis, historici uit Utrecht, zijn de auteurs. Het boek is fraai uitgevoerd, inclusief een blauw leeslintje. Lees verder

vrijdag 11 juli 2014

Het poeziealbum van tante Mien

Meisjes hebben er decennia lang plezier mee beleeft. Een ‘poeziealbum’ was wat ieder meisje begeerde en wat ze haar leven lang koesterde. Het begon zo rond 1900 ook op Schouwen-Duiveland populair te worden. Onlangs kregen we een dergelijk album cadeau van Sarah Smallegange. Het was afkomstig van haar tante Mina of Mien. Ze deed er drie foto’s bij van de eigenaresse, haar ouders, broer en schoonzus. Lees verder

vrijdag 27 juni 2014

S. Overbeeke (1906-1990)

Sam Overbeeke behoorde tot de generatie vooroorlogse mannen die via de ladder van de politiek omhoog klommen. Hun leven werd vaak getekend door de Tweede Wereldoorlog en, in onze contreien, door de Watersnoodramp. Die periode gaf hen de gelegenheid te bewijzen wat ze konden betekenen voor de samenleving.

Lees verder

vrijdag 20 juni 2014

Sailing Letters

In 2004 startte een groot onderzoeks- en digitaliseringsproject. Onderwerp waren de ‘Sailing letters’, door de Engelsen buitgemaakte brieven en andere papieren. Anders dan andere landen deden, gaven de Engelsen de documenten niet terug maar hielden die in hun bezit. Deze zogenaamde prize papers berusten nu in The National Archives in Kew (Londen). Dankzij deze Engelse bewaarzucht zijn een grote hoeveelheid brieven bewaard die hun bestemming nooit hebben bereikt. Lees verder

vrijdag 13 juni 2014

L.J. Korstanje (1915-2012)

Iedereen zal het wel herkennen: de ene leraar lag je beter dan de andere. Vaak waren het min of meer onbelangrijke gebeurtenissen die ervoor zorgden dat de band met de een hechter was dan met de ander. Soms werd dat beïnvloed door factoren die na de schoolperiode lagen. Zo iemand was voor mij ‘meneer’ Korstanje, veel later: Leen. Onlangs kregen we van zijn zoon Eric een stapel met documenten en foto’s. Die maken herinneringen weer levendig. Lees verder

vrijdag 6 juni 2014

Nieuw-Haamstede

De grote zaal van het Fletcher Duinhotel in Haamstede zat zaterdagmiddag 10 mei 2014 bomvol. Die middag werd het boek gepresenteerd over het jongste dorp van Schouwen-Duiveland: Nieuw-Haamstede. Daar is alles anders verlopen dan elders. Werd meestal begonnen met de bouw van woningen en volgde later een toren, hier was die er al in de vorm van de vuurtoren, gebouwd in 1840. Werd de plaats heel groot dan volgde een vliegveld, maar hier was dat er al in 1931. Lees verder

vrijdag 30 mei 2014

Doopsgezinden en gereformeerden

Onlangs werd de bibliotheek van het Gemeentearchief met twee boeken verrijkt die meteen tot de oudste behoren. De schenker was de heer Arnd Picker. De beide werken zijn van de hand van ds. Godefridus Cornelisz. Udemans (1581/1582-1649). Hij werd geboren in Bergen op Zoom en was predikant in Haamstede en Burgh en vanaf 1602 in Zierikzee. Op zijn wijze heeft Udemans een stempel gedrukt op de nog jonge Gereformeerde Kerk, die later Hervormde Kerk zou gaan heten. Lees verder

vrijdag 16 mei 2014

Simon de Graaff (1797-1891)

Schouwen-Duiveland kende in de negentiende eeuw een aantal trouwe en kundige onderwijzers. Het grootste deel van hun leven bleven ze in de stad of het dorp om vergroeid te raken met de bevolking en de jeugd. Voor hen vormde de meester een belangrijke schakel in hun leven. Voor de bevolking was de schoolmeester een vraagbaak en vertrouwenspersoon. Lees verder

vrijdag 9 mei 2014

‘Eenige Zeeuwsche oudheden’

Laatst kreeg het Gemeentearchief drie boeken cadeau. Op de twee oudste kom ik nog terug. Het jongste boek staat nu centraal. Het dateert uit 1797 en kent, zoals toen gebruikelijk was, een lange titel: ‘Eenige Zeeuwsche oudheden, uit echte stukken opgeheldert en in het licht gebragt; Behelzende een Beschryving van de Eilanden Schouwen en Duiveland, in het byzonder het rechtsgebied der stad Ziericzee, genaamd Poort-Ambacht. Voorts de heerlykheid van Noordgouwen, en het ambacht van St. Jeronimus-polder’.

Lees verder

vrijdag 2 mei 2014

Joost van der Baan (1808-1896)

Een misstap in het leven kan ernstige gevolgen hebben. Dan is het te bewonderen dat iemand die tegenslag te boven weet te komen en zich verdienstelijk maakt voor zijn omgeving. De onderwijzer en historicus Joost van der Baan was een dergelijk iemand. Zijn publicaties vormen nog altijd een welkome bron voor informatie. Lees verder

vrijdag 25 april 2014

Buskruit

Vorig jaar kregen we van Dirk Jan Bestman, onze brandweercommandant, een oud stuk met een briefje erbij: ‘Dit document heb ik een aantal weken geleden gehad. Iets voor het archief?’. Dat was inderdaad het geval. Het stuk dateert uit 1807 en laat zien dat het Zierikzeese stadsbestuur oog had voor de omgang met explosieven. Lees verder

vrijdag 18 april 2014

Jhr. mr. François Clement de Jonge (1766-1834)

Op het Plein 1813 in Den Haag staat het Nationale Monument dat herinnert aan de bevrijding van de Franse troepen en de vestiging van het Koninkrijk der Nederlanden. Op de sokkel staan de namen van hen die zich in die periode verdienstelijk hebben gemaakt voor het herstel van het Oranjehuis. Onder hen twee Zierikzeese broers: Cornelis François en François Clement de Jonge. Over die laatste gaat het in deze aflevering. Lees verder

vrijdag 11 april 2014

Smijtegelt en Zierikzee

De Zierikzeese boekhandelaar en drukker P. de Looze was enerzijds uitgever van de Zierikzeesche Nieuwsbode, een radicaal blad dat geen blad voor de mond nam en de autoriteiten tartte. Anderzijds gaf hij, in bescheiden mate, literatuur uit dat van degelijke gereformeerde snit was. Het fonds dat De Looze opbouwde, dateert vooral uit de jaren vijftig en zestig van de negentiende eeuw.

Lees verder

vrijdag 4 april 2014

Jhr. mr. Willem Maurits de Brauw (1772-1841)

De inhuldiging van Willem Alexander op 30 april 2013 als onze nieuwe koning heeft diepe indruk gemaakt. In ons land is ons koningshuis een constante factor en laten we dat zo houden. Tradities spelen daarin een grote rol en de inhuldiging heeft dat opnieuw gedemonstreerd. Bij zijn inhuldiging heeft Willem Alexander trouw beloofd aan de grondwet. Voor de eerste keer gebeurde dat op 30 maart 1814. Lees verder

vrijdag 28 maart 2014

Diploma’s en getuigschriften

 

We bewaren ze met zorg: vaak in een grote enveloppe, goed opgeborgen in een kast. Onze diploma’s en getuigschriften vormen papieren die we ons leven lang bij ons houden. Niet dat we ze vaak tevoorschijn halen want zelfs bij sollicitaties is het een uitzondering als we ze moeten laten zien. Toch zijn ze de schriftelijke bewijzen van wat we gepresteerd en gedaan hebben. Iedereen zal ze met zorg koesteren. Later nemen onze kinderen ze onder hun hoede. Maar dan? Lees verder

vrijdag 21 maart 2014

Frederik Nagtglas (1821-1902)

Zeven jaar was hij inwoner van Zierikzee maar die periode heeft een onuitwisbare indruk bij hem achtergelaten. Hij zette er de eerste schreden op zijn loopbaan, vond er zijn echtgenote, genoot van het monumentale en landschappelijke schoon en voelde zich opgenomen in een kring van belangstellenden met wie hij zijn interesses kon delen. Frederik Nagtglas was Zierikzeeënaar met de Zierikzeeënaars.

Lees verder

vrijdag 14 maart 2014

Programma’s

De goede gever was de heer Herman van der Sluijs. Samen met zijn echtgenote had hij de reis er voor over om ons een flinke stapel papieren te brengen. Het waren voor het overgrote deel programma’s van concerten, voorstellingen en feesten in Zierikzee. Daarmee werd de collectie programma’s in ons Gemeentearchief flink uitgebreid. Ze waren afkomstig van mejuffrouw C.M. Lagas, voorzitster van het Gemengd koor ‘Amicitia’, en zijn nu weer teruggekeerd in Zierikzee.

Lees verder

vrijdag 7 maart 2014

M. Keulemans (1836-1902)

Onder de predikanten die de Thomaskerk in Zierikzee hebben gediend, neemt ds. M. Keulemans een eigen plaats in. De periode van vijf jaar was kort maar wel cruciaal voor de toen nog jonge Gereformeerde kerk. Keulemans zorgde voor stabiliteit en groei. Na een bewogen predikantsloopbaan vormde Zierikzee voor hem een rustpunt. Lees verder

vrijdag 28 februari 2014

Meekrap

In het Watersnoodmuseum is momenteel een tentoonstelling te zien van prachtige wandtapijten en andere kunstwerken van Claudy Jongstra. Lees verder

vrijdag 21 februari 2014

Mr A. H. W. H. Baron van Dopff

Onlangs verwierf het Stadhuismuseum in Zierikzee door aankoop twee bijzondere portretsilhouetten. Lees verder

vrijdag 14 februari 2014

Het Watersnoodpad

Een jaar geleden, op 2 februari, verscheen de wandelgids ‘Het Watersnoodpad’. Deze viel in de smaak bij de gebruikers en werd genomineerd voor de Wandeltrofee. Lees verder

vrijdag 7 februari 2014

Johan D.C. Berrevoets (1928-2014)

‘Zien en geduld hebben’. Zo begint het boekje ‘Het juiste moment’, dat in 2009 verscheen met een overzicht van het werk van Johan Berrevoets met teksten van Marijke Vael en Ellengard Jense. Zien en geduld hebben, heeft Johan geleerd. Terwijl hij dacht nooit de leeftijd van veertig jaar te zullen halen, leefde hij ruim twee keer zo lang. Lang genoeg om het leven in al zijn facetten te leren kennen.  Lees verder

vrijdag 31 januari 2014

J.H. van Dale

J.H. van Dale is spreekwoordelijk geworden dankzij het woordenboek dat nog altijd zijn naam draagt. Het is een postuum eerbetoon aan een verdienstelijk man met een tragisch einde. De neerlandicus Lo van Driel heeft een biografie over Van Dale op zijn naam staan. In deze nieuwe publicatie staat Van Dale en zijn relatie met Sluis centraal. Maar ook Zierikzee komt aan bod, want ook hier liggen de voetstappen van deze verdienstelijke Zeeuw. Lees verder

vrijdag 24 januari 2014

Ir. D.J. Kruijtbosch (1883-1954)

Ir. Kruijtbosch was een van de directeuren van de Hogere Burgerschool in Zierikzee. Voor veel jongens en meisjes heeft die school veel betekend. Ze genoten er onderwijs waarvan ze hun leven lang profijt hebben gehad. De herinneringen eraan waren meestentijds positief en dat gold in het bijzonder voor de docenten en de directeuren, die, vanaf het moment dat het lyceum werd, rector werden genoemd. Een van die directeuren was ir. Kruijtbosch. Lees verder

vrijdag 17 januari 2014

Visserstruien

Veel vrouwen en enkele mannen doen het met veel plezier: breien. Stella Ruhe is een van hen. Jarenlang werkte ze als redacteur textiel bij een uitgeverij. Ze was nieuwsgierig naar een bijzonder fenomeen uit de visserijwereld. Op oude foto’s staan vissers veelal in truien, maar wie goed kijkt ziet onderling verschillen. Daarom ging ze op zoek naar de achtergrond van die verschillen. Het werd een boeiende speurtocht langs de Nederlandse kust, die haar ook bij de vissers van Schouwen-Duiveland bracht.

Lees verder

vrijdag 10 januari 2014

Jona Willem te Water (1740-1822)

De man die ons ernstig maar vriendelijk aankijkt is Jona Willem te Water, professor aan de universiteit van Leiden. Hij was een geleerd man, een ernstig prediker, een diepgravend historicus en, wat wij tegenwoordig zouden noemen, een groot netwerker. Zijn band met Schouwen-Duiveland wordt gevormd door het feit dat zijn loopbaan in Haamstede begon. Lees verder

vrijdag 3 januari 2014

Jacob Roggeveen (1659-1729)

Op 12 december 2013 werd voor de eerste keer in Middelburg de Arend en Jacob Roggeveenprijs uitgereikt voor de beste masterscriptie aan een student geschiedenis. Lees verder

vrijdag 27 december 2013

Een 450 jaar oud schoolboekje

Dit jaar vierde het oudste schoolboekje een jubileum. 450 jaar geleden verscheen in de gelijknamige stad in Duitsland de Heidelbergse catechismus. Generaties hebben enkele eeuwen lang uit die catechismus geleerd en zich zo de kerkelijke geloofsleer eigen gemaakt. Daarmee werden ze geschoold, zowel op school als in de kerk. Lees verder

vrijdag 20 december 2013

De fruitteelt en de veiling

De fruitteelt heeft vooral in de Westhoek van ons eiland vanaf de voorlaatste eeuwwisseling een belangrijke plaats ingenomen. Weliswaar was Zuid-Beveland het eiland waar het meeste fruit werd gekweekt, ook Schouwen-Duiveland leverde daaraan een aandeel. De fruitteelt maar nog meer het verhandelen ervan via de veilingen staat centraal in het boek van Jan de Jonge, uitgegeven door de Heemkundige Kring De Bevelanden en de Stichting Vrienden van het Fruitteeltmuseum in Kapelle. Lees verder

vrijdag 13 december 2013

Het onafhankelijksfeest in 1913

Onlangs begon de herdenking van tweehonderd jaar onafhankelijkheid. Op 30 november 1813 zette prins Willem in Scheveningen voet aan land toen de Franse troepen zich terugtrokken. Op 2 december aanvaardde de prins in Amsterdam de titel van souverein vorst. Het was het begin van het Koninkrijk der Nederlanden. Lees verder

vrijdag 6 december 2013

Zierikzee te scheep

In de maritieme geschiedenis neemt Zierikzee een niet onbelangrijke plaats in. Het was in de nabijheid van deze stad dat in 1304 de eerste grote Europese zeeslag plaatsvond toen een Frans-Hollandse vloot onder leiding van admiraal Grimaldi de Vlamingen versloeg. Daarmee werd het lot van Zeeland bepaald. Maar ook in de daarop volgende eeuwen nam Zierikzee zijn plaats in tussen de steden die beschikten over een flinke vloot.

Peter Sigmond, in het verleden directeur van de Rijksarchiefschool en later werkzaam bij het Rijksmuseum in Amsterdam, heeft zich mede dankzij zijn proefschrift over de Nederlandse zeehavens ontwikkeld tot maritiem historicus. Zijn functies staan borg voor het op zorgvuldige wijze combineren van archiefonderzoek met beeldmateriaal. Terecht stelt de auteur over die laatste: ‘Ik beschouw ze niet anders dan als schriftelijke bronnen. Maar net als bij geschreven bronnen moeten beeldbronnen ook van context worden voorzien en geïnterpreteerd worden om duidelijk te maken wat ze ons nu kunnen vertellen’. Die belofte lost de auteur ruimschoots in, want het oog komt in het lezen en kijken ruimschoots aan bod.

‘Zeemacht in Holland en Zeeland’ gaat uitvoerig in op de vraag hoe de zeemacht van de jonge Republiek vorm kreeg in de tweede helft van de zestiende eeuw. Daar ligt in belangrijke mate de sleutel om het succes te verklaren van de Nederlandse Opstand tegen de Spaanse koning. Te water toonden de aanhangers van de Prins van Oranje zich de meerdere. Dat gold zowel de open zee als de binnenwateren. Zo slaagde de Spaanse legeraanvoerder Cristóbal de Mondragón er in 1575 met grote moeite in zijn troepen te laten over- steken van de schorren van Sint Philipsland naar Duiveland waar hij van alle kanten belaagd werd door zijn tegenstanders vanuit hun schepen.
Het is een goed leesbaar boek geworden dat een uitstekende introductie geeft in deze belangrijke episode in het maritieme verleden. De auteur interpreteert de afbeeldingen van zeeslagen in de vorm van schilderijen en tapijten waarvan de meeste in kleur zijn. Daaronder is het prachtige tapijt van de poging tot het ontzet van Zierikzee, dat hangt in het Zeeuws Museum in Middelburg. De archivaris in de auteur verloochent zich niet door het opnemen van twee scheepsjournalen uit 1544 en 1602. Sigmond schrijft uitvoerig over de zeemacht als instrument voor de oorlog maar deelt ook veel mee over bijvoorbeeld de technische aspecten.
Zierikzee en Schouwen-Duiveland komen uitvoerig aan bod vooral in het kader van het beleg van Zierikzee, dat van cruciale betekenis was voor het verloop van de Opstand. Terecht spreekt de auteur van een Pyrrusoverwinning want al na enkele dagen sloegen de winnende troepen aan het muiten en trokken ze weg omdat de betaling van hun soldij achterwege bleef.

Bijzonder is ook het opnemen van tekeningen van galeien zoals die zijn te zien in de bij ons berustende ‘Waarheidsboeken’. Daarin zijn de vonnissen opgetekend, die werden uitgesproken door schepenen van Zierikzee. Ze dateren uit de periode 1556-1566. De auteur concludeert dat de stadssecretaris, die de tekeningen in de marge van de vonnissen maakte, ze gekend moet hebben zoals ze hier rondvoeren. De veroordeelden werden gestraft met plaatsing op een dergelijke keizerlijke galei. De auteur is de eerste die dit aspect van de tekeningen interpre- teert en in zijn context plaatst.

Het is een prachtig lees- en kijkboek geworden met een zeer fraaie layout. Voor onze kennis van het maritieme verleden van Zierikzee is het een degelijke aanwinst.

7-uil

 

vrijdag 29 november 2013

Huishoudscholen

Vele vrouwen bewaren er goede herinneringen aan: de huishoudschool. Het was een nieuwe vorm van beroepsonderwijs die vanaf de eerste helft van de twintigste eeuw populair werd. Gingen de jongens naar de ambachtsschool, voor de meisjes werd de huishoudschool de voor de hand liggende opleiding. Ze leerden er koken, naaien, wassen, strijken en allerlei andere nuttige zaken, die hen van pas kwamen in hun volgende levensfase. Lees verder

vrijdag 22 november 2013

Huizen in Zierikzee

Een dak boven ons hoofd is een van de eerste behoeften. Onze huizen nemen een belangrijke plaats in ons leven in. De geschiedenis ervan is een boeiende bezigheid. Toen in het contact met de familie De Jonge, die onlangs hun reünie hield in Zierikzee, het idee naar voren kwam om de woonhuizen van de leden ervan te belichten, heb ik niet geaarzeld om ‘ja’ te zeggen. Het werd een boeiende speurtocht naar mensen en huizen.
Lees verder

vrijdag 15 november 2013

1813 – de bevrijding van de Fransen

In de komende tijd zullen we er op allerlei manieren aan herinnerd worden. Tweehonderd jaar geleden werden we bevrijd van de Fransen en werd de grondslag gelegd voor het huidige koninkrijk der Nederlanden. Dat ons land slechts drie jaar deel uitmaakte van het Franse keizerrijk en dat dit min of meer vrijwillig was gegaan, deed weinig af aan het gevoel dat we in 1813 verlost werden van de Franse bezetting. Schouwen-Duiveland en vooral Zierikzee beleefde in december 1813 spannende dagen. Lees verder

vrijdag 8 november 2013

Krimp op Schouwen-Duiveland

Het karakteristieke en sfeervolle Slot Moermond bij Renesse is de plaats waar de nieuwe Dialoog van Schouwen-Duiveland op maandagavond 4 november 2013 start. Uit 2011 dateert dit initiatief om met elkaar na te denken over de toekomst van ons eiland. Schouwen-Duiveland was daarmee de eerste in Zeeland. Vanuit heel verschillende achtergronden gaan de deelnemers met elkaar in discussie. Die gedachtewisseling werd en wordt als heel positief ervaren. Het thema van dit jaar is: ‘Krimp als kans!’. Schouwen-Duiveland wordt aangemerkt als een aspirant-krimpregio. Lees verder

vrijdag 1 november 2013

Isaac Beeckman (1588-1637)

Op 26 september 2013 werd in de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg een bijzonder boek gepresenteerd dat nog weinig aandacht kreeg. Het boek gaat over Isaac Beeckman die onder meer in Zierikzee woonde. Hij werd bekend door zijn innovatieve ideeën die door anderen wereldkundig werden gemaakt. Waren de omstandigheden anders geweest, dan had Beeckman behoord tot de beroemdste geleerden met een internationale reputatie. Lees verder

vrijdag 25 oktober 2013

Oranje op Schouwen-Duiveland

Op zaterdag 19 oktober houdt het Gemeentearchief Schouwen- Duiveland zijn jaarlijkse Open Archievendag. Dat is onderdeel van de Maand van de Geschiedenis. Dit keer heeft die als thema: Vorst en Volk. De band met het Oranjehuis wordt die dag zichtbaar gemaakt door middel van archiefstukken, affiches, kranten, foto’s enz. Lees verder

vrijdag 18 oktober 2013

De troonswisseling

Op 7 mei 2013 kwam bij de gemeente een brief binnen van dr. R.H.A. Plasterk, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Lees verder

vrijdag 11 oktober 2013

Heerke Friso, hoofd van de school in Ellemeet, 1925-1929

Vaak gaat er een telefoontje aan vooraf. Of we belangstelling hebben voor oude documenten? In dit geval was het Wija Friso uit Groningen die belde. Uit het bezit van zijn oom Heerke Friso had hij via diens dochter Fenny onder meer brieven, een foto en een feestgids gekregen. Lees verder

vrijdag 4 oktober 2013

Melchior Leijdecker, markante Schouwen-Duivelander

Promoties aan de universiteiten vinden in stijl plaats. Voorafgegaan door de pedel, in dit geval een dame, schreden de hooggeleerde heren binnen door het gangpad in de aula van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Lees verder

vrijdag 27 september 2013

De Familie De Jonge in Zierikzee

Zaterdag 20 september komt de adellijke familie, of in een passende term, het geslacht De Jonge bijeen in hun stamstad Zierikzee. Dat doen ze om de vier jaar om daarmee de band met de stad van hun voorouders levend te houden. Net zoals in voorgaande jaren worden ze van harte welkom geheten in het stadhuis wat zeker passend is na de veelomvattende restauratie. Ook zal, zoals gebruikelijk, de burgemeester hen welkom heten. In dat stadhuis liggen vele voetstappen van talloze De Jonge’s want zij waren actief als bestuurders van de stad. Lees verder

vrijdag 20 september 2013

Godefridus Udemans (1581/1582-1649)

Tot de meest bekende predikanten in de zeventiende eeuw behoort Godefridus Udemans. Hij werd bekend door zijn boeken waarin hij er niet voor terugdeinsde om aan de hand van de Bijbel moeilijke kwestie te behandelen. Een halve eeuw lang was hij dominee op Schouwen-Duiveland. Dankzij zijn talenten van hoofd en hart werd hij de centrale spil in het kerkelijke leven van zijn tijd. De wieg van Godefridus Corneliszoon stond in Bergen op Zoom. Zijn vader en grootvader waren kuipers. Godefridus nam later de familienaam Udemans aan. Hij ging theologie studeren, vermoedelijk in Leiden. Het Latijn beheerste hij uitstekend. Hij was goed thuis in de klassieke schrijvers en de kerkvaders. Daarnaast kende hij Hebreeuws, Grieks, Frans en Engels. De talentvolle jongeman deed al op jeugdige leeftijd zijn eerste preek voor de classis Tholen en Bergen op Zoom in 1599. Lees verder

vrijdag 13 september 2013

Braziliaanse koorts

De negentiende eeuw stond bol van de emigratie. In die dagen werd dat landverhuizing genoemd. Vooral de stroom naar Noord-Amerika was omvangrijk. In 1837 bereikte de emigratie vanuit Europa al een eer- ste hoogtepunt: tachtigduizend. In 1854 werd opnieuw een toppunt bereikt: ruim 427.000 emigranten. Vanuit Nederland kwam de trek goed op gang vanaf de jaren veertig met 1881 en 1882 als hoogtepunten: 8597 en 9517 Nederlanders verlieten hun vaderland. Het waren hoofdzakelijk economische motieven om in de Verenigde Staten hun heil te gaan zoeken. Eerder in die eeuw waren er ook religieuze oorzaken. Degenen die zich hadden afgescheiden van de Hervormde kerk werden tegengewerkt en dat deed hen besluiten in Amerika een nieuw vaderland te zoeken.
Veel minder bekend is dat er ook emigranten vertrokken naar Brazilië. Zo emigreerden tussen 1858 en 1862 ongeveer zevenhonderd Zeeuwen naar dat land. Nazaten van deze land- verhuizers wonen onder meer in de heuvels van Espirito Santo. In een in 2008 verschenen boek van Ton Roos en Margje Eshuis wordt de geschiedenis van deze groep belicht. Het boek is getiteld ‘Op een dag zullen ze ons vinden. Een Zeeuwse geschiedenis in Brazilië’. Lees verder

vrijdag 13 september 2013

Historie: De Concertzaal in Zierikzee

Halverwege de negentiende eeuw kwam in Zierikzee, in navolging van andere steden, steeds meer de behoefte naar voren aan een concertzaal. Toen in 1854 de Vleeshal leeg kwam, werd door muziekminnend Zierikzee onder aanvoering van jhr. Johan Louis de Jonge aan het gemeentebestuur verzocht om die voor dat doel te verbouwen, maar die ruimte was niet breed genoeg. Lees verder

donderdag 29 augustus 2013